अध्याय ६

श्रीगणेशाय नमः ॥
श्रीसरस्वत्यै नमः ॥
श्रीगुरुभ्यो नमः ॥

नामधारक म्हणे सिद्धासी । स्वामी तूं ज्योति अंधकारासी ।
प्रकाश केले जी आम्हांसी । गुरुपीठ आद्यंत ॥ १ ॥

त्रिमूर्ति अवतार होऊनि आपण । तीर्थें करावया किंकारण ।
विशेष काय असे गोकर्ण । म्हणोनि गेले तया स्थाना ॥ २ ॥

तीर्थें असती अपरंपार । समस्त सांडूनि प्रीतिकर ।
कैसा पावला दत्तात्रेय-अवतार । श्रीपादश्रियावल्लभ ॥ ३ ॥

विस्तारोनि आपणासी । सांगा स्वामी कृपेसी ।
म्हणोनि लागतसे चरणांसी । नामधारक प्रीतिकरें ॥ ४ ॥

ऐकोनि नामधारकाचें वचन । संतोष जाहला सिद्ध आपण ।
सांगतसे विस्तारोन । गुरुचरित्र परियेसा ॥ ५ ॥

ऐक शिष्या-शिखामणी । तुवां पुशिलें जें कां प्रश्र्नी ।
संतोष झाला अंतःकरणी । सांगतों चरित्र श्रीगुरुचें ॥ ६ ॥

तुजकरितां गा आम्हांसी । लाभ झाला असमसाहसी ।
गुरुचरित्र सांगावयासी । उत्कंठा मानसीं होतसे ॥ ७ ॥

म्हणती त्रयमूर्ति अवतरोन । तीर्थें हिंडती केवीं आपण ।
विशेष पातला गोकर्णा । म्हणोनि पुससी आम्हांसी ॥ ८ ॥

दत्तात्रेय देव जाण । तीर्थें हिंडे याचि कारणें ।
भक्तजनां दीक्षा करणें । उपदेशीतसे हितार्थ ॥ ९ ॥

विशेष तीर्थ आपुलें स्थान । गोकर्णी असे शंकर आपण ।
याचि कारणें निर्गुण । त्रैमूर्ति वसती तये स्थानीं ॥ १० ॥

गोकर्णीचें माहात्म्य । सांगता असे अनुपम्य ।
एकचित्त करुनि नेम । ऐक शिष्या नामधारका ॥ ११ ॥

त्या तीर्थाचें आद्यंत । सांगेन तुज विस्तारत ।
जे जे वरु लाधले असत । अपूर्व असे ऐकावया ॥ १२ ॥

‘ महाबळेश्र्वर ‘ लिंग देखा । स्वयंभू शिव असे ऐका ।
आख्यान असे विशेषा । लंबोदरें प्रतिष्ठिलें ॥ १३ ॥

शिष्य म्हणे सिद्धासी । तीर्थमहिमा वानिसी ।
विघ्नेश्र्वरें प्रतिष्ठिलें कैसी । विस्तारोनि सांग मज ॥ १४ ॥

ऐसें शिष्य विनवीत । ऐकोनि बहु संतोषत ।
निरोपीतसे आद्यंत । महाबळेश्र्वरलिंगचरित्र ॥ १५ ॥

पुलस्त्य ब्राह्मणाची भार्या । नाम तियेचें कैकया ।
ईश्र्वरभक्ति अतिप्रिया । शिवपूजा सार्वकाळीं ॥ १६ ॥

नित्य करी लिंगपूजन । पूजेविणें नेघे अन्न ।
ऐसें क्रमितां एक दिन । न मिळे लिंग पूजेसी ॥ १७ ॥

व्रतभंग होईल म्हणोनि । मृत्तिकालिंग करुनि ।
पूजीत होती संतोषोनि । भक्तिपूर्वक अवधारा ॥ १८ ॥

तिचा पुत्र अतिक्रूर । नाम तया दशशिर ।
आला तेथें वेगवक्त्र । मातादर्शन करावया ॥ १९ ॥

नमिता झाला मातेसी । पुसे पूजा काय करिसी ।
सांगतसे विस्तारेसीं । पूजित्यें लिंग मृत्तिकेचें ॥ २० ॥

रावण म्हणे जननीसी । माझी माता तूं म्हणविसी ।
मृत्तिकेचें लिंग पूजेसी । अभाग्य आपुलें म्हणतसे ॥ २१ ॥

मागुती म्हणे तियेसी । पूजिल्या फळें कायसी ।
कैकया सांगे पुत्रासी । कैलासपद पाविजे ॥ २२ ॥

रावण म्हणे मातेसी । कैलास आणूनि तुजपाशीं ।
दिल्हें तरी होय कैसी । कां वो करित्येसी सायास ॥ २३ ॥

ऐसें म्हणतसे रावण । मातेसवें करी पण ।
आणीन उमारमण । कैलासासहित लंकेसी ॥ २४ ॥

पूजा करीं वो स्वस्थचित्तेसीं । मृत्तिकालिंग असे कायसी ।
म्हणोन निघाला त्वरितेसीं । मनोवेगें निशाचर ॥ २५ ॥

पावला त्वरित सिवपुरासी । शुभ्र पर्वतरम्यासी ।
धरोनि हालवी क्रोधेसीं । वीस बाहुभुजाबळें ॥ २६ ॥

आंदोळलें कैलासभुवन । उपटीतसे तो रावण ।
दाही शिरें टेंकून । उचलीन म्हणे उल्हासें ॥ २७ ॥

शिर लावूनि पर्वतासी । कर टेंकून मांडीसी ।
उचलिता झाला त्राणेसीं । पातळ सप्त आंदोळले ॥ २८ ॥

फडा चुकवी शेष आपण । कूर्म भ्याला कांपोन ।
भयचकित देवगण । अमरपुर कांपतसे ॥ २९ ॥

कंपायमान स्वर्गभुवन । सत्यलोकादि विष्णुभुवन ।
मेरु पडतसे गडबडोन । म्हणती प्रळय मांडला ॥ ३० ॥

कैलासपुरींचे देवगण । भयभीत झाले कांपोन ।
भयचकित गिरिजा आपण । होऊनि गेली शिवापाशीं ॥ ३१ ॥

पार्वती विनवी शिवासी । काय झालें कैलासासी ।
आंदोळतसे भारेसी । पडों पहातें निर्धारी ॥ ३२ ॥

नगरांत झाला आकांत । बैसलेति तुम्ही सावचित्त ।
करावा तुम्ही प्रतिकार त्वरित । म्हणोनि चरणीं लागली ॥ ३३ ॥

ईश्र्वर म्हणे गिरिजेसी । न करीं चिंता मानसीं ।
रावण भक्त माझा परियेसीं । खेळतसे भक्तीनें ॥ ३४ ॥

ऐसें वचन ऐकोनि । विनवी गिरिजा नमोनि ।
रक्ष रक्ष गा शूलपाणि । राखे समस्त देवगणा ॥ ३५ ॥

ऐकोनि उमेची विनंति । शंकरें चेपिलें वामहस्तीं ।
दहा शिरें भुजा विसासहितीं । शिरकला संधिगिरींत॥ ३६ ॥

चिंता करी मनीं बहुत । शिव शिव ऐसें उच्चारीत ।
ध्यातसे स्तोत्र करीत । शरणागता रक्ष म्हणोनि ॥ ३७ ॥

त्राहि त्राहि पिनाकपाणी । जगद्रक्षा शिरोमणी ।
शरण आलों तुझे चरणीं । मरण कैचें भक्तासी ॥ ३८ ॥

शंकर भोळा-चक्रवर्ती । ऐकोनि त्याची विनंति ।
चेपिलें होतें वामहस्तीं । काढिलें त्वरित कृपेनें ॥ ३९ ॥

सुटला तेथूनि लंकेश्र्वर । स्तोत्र करीतसे अपार ।
शिर छेदोनि धरिलें करीं । तंतु लाविले निज अंत्रे ॥ ४० ॥

वेद सहस्त्र एकवटूनि । वर्णक्रमादि विस्तारोनि ।
सामवेद अतिगायनीं । समस्त रागें गातसे ॥ ४१ ॥

गण-रस-स्वरयुक्त । गायन करी लंकानाथ ।
त्यांचीं नामें विख्यात । सांगेन ऐका एकचित्तें ॥ ४२ ॥

आठै गण प्रख्यात । उच्चारीतसे लंकानाथ ।
‘ म ‘ गण ब्राह्मण विख्यात । ‘ न ‘ गण क्षत्रिय विनयेसीं ॥ ४३ ॥

‘ भ ‘ गण वैश्य ध्यानेसीं । ‘ य ‘ गण शूद्रवंश परियेसीं ।
‘ ज ‘ गण दैत्यकुळेसीं । ‘ र ‘ गण प्रेत, राक्षस ‘ त ‘ गण ॥ ४४ ॥

‘ स ‘ गण तुरंगरुपेसीं । आठै गण परियेसीं ।
विस्तारित गायनेसीं । लंकापति रावण ॥ ४५ ॥

गायन करीत नवरसेसीं । नांवें सांगेन परियेसीं ।
शांत-भयानक-अद्भुतेसीं । श्रृंगार-हास्य-करुणरसें ॥ ४६ ॥

रौद्र-वीर-बीभत्सेसीं । गायन करी अति उल्हासीं ।
वीणा वाजवी सप्तस्वरेसीं । ध्यानपूर्वक विधीसी ॥ ४७ ॥

जंबुद्वीप वास ज्यासी । ‘ षड्ज ‘ स्वर नाम परियेसीं ।
कंठीहूनि उपज ज्यासी । मयूरस्वरें आलापीत ॥ ४८ ॥

उत्तमयातीं उपज त्यासी । गीर्वाणकुळी ब्रह्मवंशीं ।
पद्मपत्र वर्ण परियेसीं । वन्हि देवता श्रृंगाररसें ॥ ४९ ॥

दि्वतीय स्वर ‘ ऋषभा ‘ सी । जन्म प्लक्षदि्वपासीं ।
उपज हृदयस्थानेसी । चाषश्र्वर ऋषिकुळ ॥ ५० ॥

प्रख्यात जन्म क्षत्रियवंशी । विराजवर्ण यमदेवतेसी ।
क्रीडा अद्भुतरस ऐसी । वीणा वाजवी रावण ॥ ५१ ॥

तृतीय स्वर ‘ गांधारें ‘ सीं । गायन करी लंकाधीशी ।
कुशद्वीप वास ज्यासी । नासिकास्थान अवधारा ॥ ५२ ॥

अजस्वर आलाप त्यासी । गीर्वाणकुळ वैश्यवंशीं ।
सुवर्णवर्ण कांतीसी । चंद्रदेवता अद्भुतरसें ॥ ५३ ॥

‘ मध्यम ‘ स्वर चातुर्थक । क्रौंचद्वीप वास ऐक ।
उरस्थान उच्चारी सुखें । क्रौंचस्वरें आलापीत ॥ ५४ ॥

गीवार्णकुळ ब्रह्मवंश । कुंदवर्ण रुप सुरस ।
ध्यान करी लंकाधीश । लक्ष्मीदेवता करुणारसें ॥ ५५ ॥

शाल्मली-द्वीप भूमीसी । जन्म ‘ पंचम ‘ स्वरासी ।
कंठींहून उपज नादासी । कोकिळास्वरें गातसे ॥ ५६ ॥

ध्यान करी तया स्वरासी । उपज झाला पितृवंशीं ।
कृष्णवर्ण रुप त्यासी । गणनाथ देव हास्यरसें ॥ ५७ ॥

श्वेतद्वीप जन्म ख्यात । स्वर असे नाम ‘ धैवत ‘ ।
ललाट स्थान नाद व्यक्त । दर्दुरस्वरें आलापी देखा ॥ ५८ ॥

ऋषिकुळ उत्तमवंशी । जन्म आहे ध्यानेसीं ।
पीतवर्ण रुप त्यासी । नारदगणेश देव देखा ॥ ५९ ॥

ऐसें ‘ धैवत ‘ स्वरासी । बीभत्सरस अतिउल्हासीं ।
गायन करी भक्तीसीं । लंकानाथ शिवाप्रती ॥ ६० ॥

पुष्करद्वीप उपज ज्यासी । ‘ निषाद ‘ स्वर नाम परियेसीं ।
उत्पत्ति तालव्य संधीसी । हस्तिस्वरें गातसे ॥ ६१ ॥

असुरवंश वैश्यकुळीं । कल्प शुद्ध वर्ण पाटली ।
तुंबर मुनि देवता जवळी । सूर्य-देवता अवधारीं ॥ ६२ ॥

भयानकरसें देखा । चर्ची व्याकळ असे निका ।
येणेंपरी सप्त स्वरिका । गायन करी लंकानाथ ॥ ६३ ॥

रागसहित रागिणींसी । गायन करी सामवेदासी ।
श्रीरागादि वसंतासी । आलाप करी दशशिर ॥ ६४ ॥

भैरवादि पंचमरागी । नटनारायण मेघरागी ।
गायन करी अभ्यासयोगी । लंकानाथ शिवाप्रति ॥ ६५ ॥

गौडी कोल्हाळी आंधाळी । द्राविडरागी कौशिकमाळी ।
देवगांधार आंनदलिळी । गायन करी लंकानाथ ॥ ६६ ॥

धनाश्रिया वराडीसी । रामकिया मंजरीसीं ।
गौडकी देशाक्षी हारीसी । गायन करी लंकेश्र्वर ॥ ६७ ॥

भैरवी गुर्जरीसहित । वेळावली राग ललित ।
कर्णाटकी हंसयुक्त । गायन करी दशशिर ॥ ६८ ॥

त्रोटकी मोटकी देखा । टंकाक्षी सुधा नाटिका ।
सैंधवी मालवी ऐका । गायन करी लंकानाथ ॥ ६९ ॥

बंगाली राग सोरटीसी । कामबोध मधुमाधवीसी ।
देवक्रिया भूपाळीसी । गायन करी दशानन ॥ ७० ॥

राग वल्लभ माधुरीसी । राव्हेरी राग हर्षी ।
विहंगदात्री चंडीसी । वसवीजादि रागानें ॥ ७१ ॥

शिर कापून आपुलें देखा । यंत्र केलें करकमळिका ।
नर काढून तंतुका । रावणेश्र्वर गातसे ॥ ७२ ॥

समयासमयीं आलापन । करी दशशिर आपण ।
प्रातःकाळीं करी गायन । अष्टरागें परियेसा ॥ ७३ ॥

मध्यमराग वेळावली । देशाख्य भैरवी भूपाळी ।
मल्हार धनाश्री बंगाली । प्रातःकाळी गातसे ॥ ७४ ॥

बराडी ललिता गु्र्जरीसी । गौडक्री आहीरी कौशिकेसीं ।
माध्यान्हसमयीं गायनासी । रावण करी परियेसा ॥ ७५ ॥

कुरंजी तोडी मालाश्रियेसी । देशाख्य पंचम परियेसीं ।
अपराण्ह वेळ अतिहर्षी । ईश्र्वराप्रती गातसे ॥ ७६ ॥

चार प्रहरीं गौडियेसी । रामकली श्रीरागासी ।
देवक्री पटमंजिरेसीं । वसंतुरागें ऋतुकाळीं ॥ ७७ ॥

ऐसें छत्तीस रागेसीं । गायन करी सामवेदासी ।
निर्वाणरुप आहे कैसी । चंद्रमौळीची भक्ति ते ॥ ७८ ॥

रावणाचे भक्तीसी । प्रसन्न ईश्र्वर त्वरितेसीं ।
निजरुपें अतिहर्षी । उभा राहिला सन्मुख ॥ ७९ ॥

पंचवक्त्र त्रिनेत्रेसीं । दहा भुजा स्वरुपेसी ।
उभा राहोनि संतोषीं । माग वर म्हणतसे ॥ ८० ॥

म्हणे रावण शिवासी । काय मागूं तुजपाशीं ।
लक्ष्मी माझे घरची दासी । अष्टै निधि माझे द्वारी ॥ ८१ ॥

चतुरानन माझा ज्योतिषी । तेहतीस कोटी देव हर्षी ।
सेवा करिताति आम्हांसी । सूर्य चंद्र वरुण वायु ॥ ८२ ॥

अग्नीसारिखा सेवा करी । वस्त्रें धूतसे आतिकुसरीं ।
यम माझा आज्ञाधारी । निरोपावेगळा न मारी कवणा ॥ ८३ ॥

इंद्रपराभविता पुत्र । कुंभकर्णासारिखा भ्रात ।
स्थान माझें समुद्रांत । कामधेनु माझ्या घरीं ॥ ८४ ॥

सहा कोटी आयुष्य मज । मजसमान नाहीं दुजा ।
आलों असें याचि काजा । कैलास नेईन लंकेसी ॥ ८५ ॥

व्रत असे जननीसी । नित्य पूजावें तुम्हांसी ।
मनोरथ पुरवावे भक्तीसी । कृपामूर्ति दातारा ॥ ८६ ॥

ईश्र्वर म्हणे रावणासी । जरी चाड असेल पूजेसी ।
काय करिसी कैलासासी । प्राणलिंग देईन तुज ॥ ८७ ॥

जे जे मनींची वासना । पुरेल ऐसें जाण ।
लिंग असे माझा प्राण । म्हणोनि दिलें रावणासी ॥ ८८ ॥

पूजा करी वेळ तीन्ही । अष्टोत्तर शत जप करोनि
रुद्राभिषेकेंकरोनि । पूजा करीं एकचित्तें ॥ ८९ ॥

वर्षे तीन जरी पूजिसी । तूंचि माझें स्वरुप होसी ।
जें जें मनीं इच्छिसी । पावसी त्वरित अवधारीं ॥ ९० ॥

हें लिंग असेल जयापाशीं । मृत्यु नाहीं परियेसीं ।
दर्शनमात्रें नित्य दोष । त्वरित जातील अवधारीं ॥ ९१ ॥

ठेवूं नको भूमीवरी । जंव पाविजे तुझी नगरी ।
वर्षें तीन पूजा करीं । तूंचि ईश्र्वर होशील ॥ ९२ ॥

वरु लाधला लंकेश्र्वरु । केला साष्टांग नमस्कारु ।
निरोप दिधला कर्पूरगौरु । निघाला त्वरित लंकेसी ॥ ९३ ॥

इतुकें होतां अवसरीं । नारद होता ऋषेश्र्वर ।
निघोनि गेला वेगवत्तर । अमरपुरीं इंद्रभुवना ॥ ९४ ॥

नारद म्हणे इंद्रासी । काय स्वस्थचित्तें बैसलासी ।
अमरत्व दिधले रावणासी । लक्ष्मी नेली आजि तुमची ॥ ९५ ॥

चिरायु झाला लंकेश्र्वर । प्राणलिंग दिधलें कर्पूरगौरें ।
आणिक दिधला असे वर । ” तूंचि ईश्र्वर होशील ॥ ९६ ॥

वर्षें तीन पूजिलियासी । तूंचि माझें स्वरुप होसी ।
तुझी नगरीच कैलासी । मृत्यु नव्हे कधीं तुज ” ॥ ९७ ॥

ऐसा वर लाधोनि । रावण गेला संतोषोनि ।
तेहतीस कोटी देव कोठूनि । सुटतील आतां तुम्हांसी ॥ ९८ ॥

जावें त्वरित तुम्हीं आतां । सेवा करावी लंकानाथा ।
उर्वशी रंभा मेनका त्वरिता । भेटीस न्यावें रावणासी ॥ ९९ ॥

ऐसें वचन ऐकोनि । इंद्र भ्याला कांपोनि ।
नारदासी विनवी कर जोडूनि । काय करावें म्हणतसे ॥ १०० ॥

नारद म्हणे इंद्रासी । उपाव करावे त्वरितेसीं ।
जावें तुम्हीं ब्रह्मयापाशीं । तो यासी उपाय त्वरित करील ॥ १०१ ॥

इंद्र नारद-समवेत । गेले ब्रह्मलोका त्वरित ।
विस्तारोनि वृत्तांत । सांगे इंद्र ब्रह्मयासी ॥ १०२ ॥

ब्रह्मदेव म्हणे इंद्रासी । जावे त्वरित वैकुंठासी ।
दैत्यावरी हृषीकेशी । उपाव करिल निर्धारी ॥ १०३ ॥

म्हणोनि निघाले तिघेजण । पावले त्वरित वैकुंठभुवन ।
भेटी जाहली नारायण । सांगती वृत्तांत रावणाचा ॥ १०४ ॥

विरिंचि म्हणे विष्णूसी । प्रतिकार करा वेगेसी ।
कारण असे तुम्हांसी । राम-अवतारीं परियेसा ॥ १०५ ॥

तेहतीस कोटी देवांसी । घातलें असे बंधनेसी ।
याचिकारणें तुम्हांसी । कारण असे अवधारा ॥ १०६ ॥

ईश्र्वराचें प्राणलिंग । घेऊनि गेला दैत्य चांग ।
आतां रावण अभंग । तोचि ईश्र्वर होईल ॥ १०७ ॥

त्वरित उपाव करावा यासी । पुढें जड होईल तुम्हांसी ।
निर्दाळावया राक्षसांसी । अवतरोनि तुम्हींच यावें ॥ १०८ ॥

ऐसें विनवी चतुरानन । तंव श्रीविष्णु म्हणे कोपोन ।
कार्य नासिलें म्हणोन । निघाला झडकरी कैलासासी ॥ १०९ ॥

विष्णु आला ईश्र्वरापाशीं । म्हणे शंकरा काय करिसी ।
प्राणलिंग रावणासी । देणें काय कारण तुम्हां ॥ ११० ॥

रावण क्रूर महादैत्य । सुरवर सकळ त्याचे भृत्य ।
कारागृहीं असती समस्त । केवीं सुटती सांग आम्हां ॥ १११ ॥

ऐशा दुराचारियासी । वर देतां तुम्ही कैसी ।
देवत्व गेलें त्याचिया घरासी । घेईल स्वर्ग निर्धारीं ॥ ११२ ॥

ईश्र्वर म्हणे विष्णूसी । तुष्टलों त्याचे भक्तीसी ।
विसर पडिला आम्हांसी । संतोषोनि दिधलें प्राणलिंग ॥ ११३ ॥

आपलें शिर छेदोनि देखा । वीणा केला स्वहस्तिका ।
सप्तस्वरें वेदादिका । गायन केलें भक्तीनें ॥ ११४ ॥

जरी मागता पार्वतीसी । देतों सत्य परियेसी ।
भुली पडली भक्तीसी । लिंग नेलें प्राण माझें ॥ ११५ ॥

विष्णु म्हणे उमाकांता । तुम्ही ऐसे वर देतां ।
आम्हांसी होय बहुता । दैत्य उन्मत्त होताति ॥ ११६ ॥

देवदि्वजादि लोकांसी । पीडा करिताति बहुवसीं ।
याचिकारणें आपणांसी । अवतार घेणें घडतें देखा ॥ ११७ ॥

कधीं दिधलें लिंग त्यासी । नेलें असेल लंकेसी ।
शंकर म्हणे विष्णूसी । पांच घटी झाल्या देखा ॥ ११८ ॥

ऐकतांचि शिववचन । उपाय केला नारायणें ।
चक्र पाठविलें सुदर्शन । सूर्याआड व्हावयासी ॥ ११९ ॥

बोलावूनि नारदासी । सांगतसे हृषीकेशी ।
तुम्हीं जावें त्वरितेसीं । जातो लंकेसी रावण ॥ १२० ॥

मार्गी जाऊनि त्यासी । विलंब परियेसीं ।
जाऊं न द्यावें लंकेसी । त्वरित जावें म्हणतसे ॥ १२१ ॥

चक्र झाले सूर्याआड । स्नानसंध्या रावणा चाड ।
तुम्ही जाऊनियां दृढ । विलंब करावा तयासी ॥ १२२ ॥

ऐसें ऐकोनियां बोला । नारदमुनि त्वरित गेला ।
मनोवेगें पावला । मार्ग क्रमितां लंकानाथ ॥ १२३ ॥

नारदातें पाठवूनि । विष्णु विचारी आपुले मनीं ।
गणेश्र्वरातें विनवूनि । पाठवूं म्हणे विघ्नासी ॥ १२४ ॥

बोलावूनि गणेशासी । सांगे विष्णु विनयेसीं ।
” कैसा रावण परियेसीं । तूंतें सदा उपेक्षितो ॥ १२५ ॥

सकळ देव तुज वंदिती । त्यांचे मनोरथ पुरती ।
तुज जे जन उपेक्षिती । विघ्न होय तयांसी ॥ १२६ ॥

तुज नेणतां रावण देखा । घेऊन गेला निधान ऐका ।
प्राणलिंग अतिविशेषा । नेलें शिवा चाळवूनि ॥ १२७ ॥

आतां तुवां करणें एक । रावणापाशीं जावें ऐक ।
कपटरुपें व्हावें कुब्जक । बाळवेष धरुनि ॥ १२८ ॥

वाटेसि होईल अस्तमान । रावण करील संध्यावंदन ।
नारद गेला याचिकारण । विलंब करावया रावणासी ॥ १२९ ॥

आज्ञा शिवाची रावणासी । लिंग न ठेवावें भूमीसी ।
शौचाचमन-समयासी । आपणाजवळीं न ठेवील ॥ १३० ॥

बाळकपणें तुवां जावें । शिष्यरुपें करुणाभावें ।
सूक्ष्मरुप दाखवावें । लिंग घ्यावें विश्र्वासूनि ॥ १३१ ॥

संध्यासमयीं तुझे हातीं । लिंग देईल विश्र्वासरीतीं ।
तुवां ठेवावें क्षितीं । लिंग राहील तेथेंचि ॥ १३२ ॥

येणेंपरी गणेशासी । शिकवी विष्णु परियेसीं ।
संतोषोनि महाहरुषीं । भातुकें मागे तये वेळीं ॥ १३३ ॥

लाडू तिळवे पंचखाद्दें । इक्षु खोबरें दाडिमाद्दें ।
शर्करा घृत क्षीत सद्दें । द्यावें त्वरित आपणासी ॥ १३४ ॥

चणे भिजवूनि आपणासी । तांदूळ लाह्या साखरेसीं ।
त्वरित देणें भक्षणेसी । मजकारणें म्हणतसे ॥ १३५ ॥

जे जे मागे विघ्नेश्र्वर । त्वरित देत शार्ङ्गधर ।
भक्षीत निघाला वेगवक्त्र । ब्रह्मचारीवेष धरुनि ॥ १३६ ॥

गेला होता नारद पुढें । ब्रह्मऋषि महा गाढे ।
उभा ठेला रावणापुढें । म्हणे कोठूनि आलासी ॥ १३७ ॥

रावण म्हणे नारदासी । गेलों होतों कैलासासी ।
केलें उत्सर्ग तपासी । संतोषविलें चंद्रमौळी ॥ १३८ ॥

प्रसन्न होऊनियां आम्हांसी । लिंग दिधलें परियेसीं ।
आणिक सांगितलें संतोषी । लिंगमहिमा अपार ॥ १३९ ॥

नारद म्हणे “लंकानाथा । दैव अधिक तुझें आतां ।
लिंग लाधलासि अद्भुता । जाणों आम्ही आद्यंत ॥ १४० ॥

दाखवीं लिंग आम्हां कैसी । खूण जाणें परियेसीं ।
लिंगलक्षण तुम्हांसी । सविस्तारें सांगेन ” ॥ १४१ ॥

नारदाच्या बोलासी । विश्र्वास न करी परियेसी ।
दाखवी दुरुनि करेसीं । व्यक्त करोनि लिंग तयेवेळीं ॥ १४२ ॥

नारद म्हणे लंकेशा । लिंगमहिमा-प्रकाशा ।
सांगेन ऐक बहुवसा । कथा ऐकें बैसोनियां ॥ १४३ ॥

लिंग उपजलें कवणे दिवशीं । जाणें आपण पूर्वापरेसीं ।
एकचित्तें परियेसीं । कथा असे अपूर्व एक ॥ १४४ ॥

गिळून सकळ सैरिभांसी । मृग एक काळाग्निऐसी ।
ब्रह्मांडखंड परियेसीं । पडिला होता तो मृग ॥ १४५ ॥

ब्रह्माविष्णुमहेश्र्वरांसी । गेले होते पारधीसी ।
मृग मारिला परियेसीं । भक्षिलें मेद तये वेळीं ॥ १४६ ॥

त्यासी होतीं तीन शिंगे । त्याखालीं होती तीन लिंगें ।
तिघीं घेतलीं तीन भागें । प्राणलिंगें परियेसा ॥ १४७ ॥

लिंगमहिमा ऐके कानीं । जे पूजितील वर्षें तीन्ही ।
तेचि ईश्र्वर होतील निर्गुणी । वरदमूर्ति तोचि होय ॥ १४८ ॥

लिंग असेल जये स्थानीं । तेंचि कैलास असें जाणीं ।
महत्व होतें याचिगुणीं । ब्रह्माविष्णुमहेश्र्वरांसी ॥ १४९ ॥

असे आणिक अपार महिमा । सांगेन ऐक एकनेमा ।
रावण म्हणे कार्य आम्हां । जावें त्वरित लंकेसी ॥ १५० ॥

म्हणोनि निघाला महाबळी । नारद म्हणे तये वेळीं ।
सूर्यास्तमान आहे जवळी । संध्याकाळ ब्राह्मणासी ॥ १५१ ॥

सहस्त्रवेद तूं वाचिसी । संध्याकाळीं मार्ग क्रमिसी ।
वाटेसी होईल तुज निशी । संध्यालोप होईल ॥ १५२ ॥

आम्ही राहूं संध्यावंदनासी । म्हणोनि नारद विनयेसीं ।
पुसोनियां रावणासी । गेला नदीसी नारद ॥ १५३ ॥

इतुकिया अवसरीं । गणेश पातला ब्रह्मचारी ।
रावणापुढें चरणचारी । समिधा तोडी कौतुकें ॥ १५४ ॥

रावण चिंती मानसीं । व्रतभंग जाहला आपणासी ।
संध्या करावी त्रिकाळेसीं । संदेह घडला म्हणतसे ॥ १५५ ॥

ईश्र्वरें सांगितलें आपणासी । लिंग न ठेवावें भूमीसी ।
संध्यासमय झाली निशी । काय करुं म्हणतसे ॥ १५६ ॥

तंव देखिला ब्रह्मचारी । अतिसुंदर बाळकापरी ।
हिंडतसे नदीतीरीं । देखिलें रावणें तये वेळीं ॥ १५७ ॥

मग विचारी लंकानाथ । ब्रह्मचारी कुमार दिसत ।
न करील आम्हां विश्र्वासघात । लिंग देऊं तया हातीं ॥ १५८ ॥

संध्या करुं स्वस्थचित्तेसीं । लिंग असेल तयापाशीं ।
बाळक आहे हा निश्र्चितेसीं । म्हणोनि गेला तयाजवळी ॥ १५९ ॥

देखोनियां दशशिर । पळतसे लंबोदर ।
रावण झाला दि्वजवर । ‘ अभय ‘ म्हणत गेला जवळी ॥ १६० ॥

रावण पुसे तयासी । तूं कवण सांग आम्हांसी ।
मातापिता कवण तुजसी । कवण कुळीं जन्म तुझा ॥ १६१ ॥

ब्रह्मचारी म्हणे रावणा । इतुकें पुससी किंकारणा ।
आमुच्या बापें तुज रिणा । काय देणें सांग मज ॥ १६२ ॥

हांसोनियां लंकेश्र्वर । लोभें धरिला त्याचा कर ।
सांग बाळा कवणाचा कुमर । प्रितीभावें पुसतों मी ॥ १६३ ॥

ब्रह्मचारी म्हणे रावणासी । आमुचा पिता काय पुससी ।
जटाधारी भस्मांगेसीं । रुद्राक्षमाळा असे देखा ॥ १६४ ॥

शंकर म्हणिजे नाम तयासी । भिक्षा मागे अहर्निशी ।
वृषभारुढ उमा सरसी । जननी माझी जगन्माता ॥ १६५ ॥

इतुकें कां आम्हां पुसतोसी । तुज देखितां भीति आम्हांसी ।
बहुत होतसे परियेसीं । सोडी कर जाईन ॥ १६६ ॥

रावण म्हणे ब्रह्मचारी । तुझा पिता असे दरिद्री ।
सदा भिक्षा मागे भारी । सौख्य तुज कांही नाहीं ॥ १६७ ॥

आमुचें नगर लंकापुर । रत्नखचित आहेति घर ।
आम्हांसवे चाल कुमरा । देवपूजा करीं सुखें ॥ १६८ ॥

जें जें मागसी आम्हांसी । सकळ देईन परियेसीं ।
सुखें चाल आम्हांसरसी । म्हणे रावण तये वेळीं ॥ १६९ ॥

ब्रह्मचारी म्हणे त्यासी । लंकेसी आहेत बहुत राक्षसी ।
आपण बाळक अरण्यवासी । खातील तेथें मज देखा ॥ १७० ॥

न यें तुझिया नगरासी । सोडीं जाईन घरासी ।
क्षुधें पीडिलों बहुवसी । म्हणोनि भक्षितों भातुकें ॥ १७१ ॥

इतकें ऐकोनि लंकानाथ । त्या बाळकातें संबोखीत ।
लिंग धरीं ऐसें म्हणत । संध्या करीन तंववरी ॥ १७२ ॥

बाळक विनवी तयासी । न धरीं लिंग परियेसीं ।
ब्रह्मचारी आपण अरण्यवासी । उपद्रवूं नको म्हणतसे ॥ १७३ ॥

तुझें लिंग असेल जड । आपण बाळक असें वेडें ।
नेघें लिंग जाईं सोड । धर्म घडेल तुम्हांसी ॥ १७४ ॥

नानापरी संबोखीत । लिंग देत लंकानाथ ।
संध्या करण्या आपण त्वरित । समुद्रतीरीं बैसला ॥ १७५ ॥

ब्रह्मचारी थडीसी । उभा विनवीतसे रावणासी ।
जड झालिया आपणासी । ठेवीन त्वरित भूमीवरी ॥ १७६ ॥

तीन वेळ तुम्हांसी । बोलावीन परियेसीं ।
वेळ लागलिया तुम्हांसी । ठेवीन आपण भूमीवरी ॥ १७७ ॥

ऐसा निर्धार करुनि । उभा गणेश लिंग धरुनि ।
समस्त देव । विमानी बैसोनि पाहती कवतुक ॥ १७८ ॥

अर्घ्यसमयी रावणासी । बोलावी गणेश परियेसीं ।
जड झालें आपणासी । लिंग घे गा म्हणतसे ॥ १७९ ॥

न्यासपूर्वक अर्घ्य देखा । रावण करितो अति विवेका ।
हातीं दाखवितो बाळका । येतों राहें म्हणोनि ॥ १८० ॥

आणिक एक क्षण पाहोनि । गणेश बोले वेळ दोनी ।
जड जाहलें म्हणोनि । शीघ्र यावें म्हणतसे ॥ १८१ ॥

न ये रावण ध्यानस्थ । गणेश असे उच्चारीत ।
समस्त देवीं साक्षी करीत । लिंग ठेविलें भूमीवरी ॥ १८२ ॥

श्रीविष्णूतें स्मरोनी । लिंग ठेविलें स्थापूनि ।
संतोष जाहला गगनीं । पुष्पें वर्षती सुरवर ॥ १८३ ॥

अर्घ्य देऊनि लंकेश्र्वर । निघोनि आला वेगवत्तर ।
मग देखिलें लिंग तत्र । तव भूमीवरी ठेविलें असे ॥ १८४ ॥

आवेशोनि रावण देखा । टोले मारी गणनायका ।
हास्यवदनें रडे तो देखा । भूमीवरी लोळतसे ॥ १८५ ॥

म्हणे माझ्या पितयासी । सांगेन आतां त्वरितेसीं ।
कां मारिलें बाळकासी । म्हणोनि निघाला रडत देखा ॥ १८६ ॥

मग तो रावण काय करी । लिंग धरुनि दृढ करीं ।
उचंलू गेला नानापरी । भूमीसहित हालतसे ॥ १८७ ॥

कांपे धरणी तया वेळी । रावण उचली महाबळी ।
न ये लिंग, शिर आफळी । महाबळी राहिला ॥ १८८ ॥

नाम पावलें याचि कारणें । ‘ महाबळेश्र्वर ‘ लिंग जाणें ।
मुरडोनि ओढितां रावणें । गोकर्णाकार जाहलें देखा ॥ १८९ ॥

ऐसें करुनि लंकानाथ । गेला, मागुती तप करीत ।
ख्याति झाली गोकर्णक्षेत्र । समस्त देव तेथें आले ॥ १९० ॥

आणिक असे अपार महिमा । सांगता असे अनुपमा ।
स्कंदपुराणीं असे विस्तीर्ण महिमा । ख्याति असे त्रिभुवनीं ॥ १९१ ॥

ऐकोनि शिष्य गुरुच्या बोला । नामधारक संतोषला ।
पुनरपि चरणा लागला । म्हणे सरस्वती-गंगाधरु ॥ १९२ ॥

इति श्रीगुरुचरित्रामृते परमकथाकल्पतरौ
श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने सिद्धनामधारकसंवादे
गोकर्णमहिमा-महाबळेश्र्वरलिंगस्थापनं नाम षष्ठोऽध्यायः ॥

॥ श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु ॥

SHARE