अध्याय ५१

श्रीगणेशाय नमः ॥
श्रीसरस्वत्यै नमः ॥
श्रीगुरुभ्योः नमः ॥

नामधारक विनवी सिद्धासी । मागें कथा सांगितली आम्हांसी ।
म्लेंच्छराजानें श्रीगुरुसी । नेलें होतें नगरासी ॥ १ ॥

तेथूनि आले गाणगाभुवनासी । पुढील कथा सांगा आम्हांसी ।
करुणावचन-अमृतेंसी । श्रीगुरुचरित्र आद्यंत ॥ २ ॥

सिद्ध म्हणे ऐक वत्सा । कथा असे अतिविशेषा ।
ऐकतां जाती सकळ दोषा । चिंतिलें काम्य पाविजे ॥ ३ ॥

राजाची भेटी घेऊनि । श्रीगुरु आले गाणगाभुवनीं ।
योजना करिती आपुल्या मनीं । गौप्य रहावें म्हणोनियां ॥ ४ ॥

प्रगट झालों बहुवसी । राजा आला भेटावयासी ।
उपजली भक्ति म्लेंच्छासी । नाना याती येतील ॥ ५ ॥

म्हणोनि आतां गौप्य व्हावें । लौकिकमतें निघावें ।
पर्वतयात्रा म्हणोनि स्वभावें । निघाले श्रीगुरु परियेसा ॥ ६ ॥

गौप्य राहिले गाणगापुरीं । प्रकट दावणें लोकाचारी ।
निघाले स्वामी श्रीपर्वतगिरी । शिष्यांसहित अवधारा ॥ ७ ॥

भक्तजन बोळवीत । चिंता करिताति बहुत ।
श्रीगुरु त्यांसी संबोखित । राहविती अतिप्रीतीं ॥ ८ ॥

दुःख करिती सकळ जन । लागताति श्रीगुरुचरणा ।
स्वामी आमुतें सोडुन । केवीं जातां यतिराया ॥ ९ ॥

तूं भक्तजनांची कामधेनु । होतासी आमुचा निधानु ।
आम्हां बाळकां सोडून । जातां म्हणोन विनविताति ॥ १० ॥

नित्य तुझे दर्शनीं । दुरितें जातीं पळोनि ।
जे जे आमुची कामना मनीं । त्वरित पावे स्वामिया ॥ ११ ॥

बाळकांते सोडूनि माता । केवीं जाय अव्हेरिता ।
तूंचि आमुचा मातापिता । नको अव्हेरुं म्हणताति ॥ १२ ॥

ऐसें नानापरि विनविती । हांसते झाले श्रीगुरुमूर्ति ।
संबोखिती अतिप्रीतीं । न करावी चिंता म्हणोनि ॥ १३ ॥

आम्ही असतों याचि ग्रामीं । नित्य स्नान अमरजासंगमीं ।
वसों मठीं सदा प्रेमीं । गौप्यरुपें अवधारा ॥ १४ ॥

जे भक्त असती माझ्या प्रेमीं । त्यांसी प्रत्यक्ष दिसों आम्ही ।
लौकिकमतें आविद्युाधर्मी । जातो श्रीशैल्ययात्रेसि ॥ १५ ॥

प्रातःस्नान कृष्णातीरी । पंचनदी-संगम औदुंबरी ।
अनुष्ठान बरवें त्या क्षेत्रीं । माध्याह्नीं येतो भीमातटीं ॥ १६ ॥

संगमी स्नान करोनि । पूजा घेऊं मठीं निर्गुणी ।
चिंता न करा अंतःकरणी । म्हणोनि सांगती प्रीतिकरें ॥ १७ ॥

ऐसें सांगती समस्तांसी । अनुमान न धरा हो मानसीं ।
गाणगाभुवनीं अहर्निशीं । वसो आम्ही त्रिवाचा ॥ १८ ॥

जे जन भक्ति करिती । त्यांवरी आमुची अतिप्रीती ।
मनःकामना पावे त्वरिती । ध्रुव वाक्य असे आमुचें ॥ १९ ॥

अश्र्वत्थ नव्हे हा कल्पवृक्ष । संगमी असे प्रत्यक्ष ।
जें जें तुमच्या मनीं अपेक्ष । त्वरित साध्य पूजितां ॥ २० ॥

कल्पवृक्षातें पूजोन । यावें आमुचे जेथ स्थान ।
पादुका ठेवितों निर्गुण । पूजा करावी मनोभावें ॥ २१ ॥

विघ्नहर चिंतामणी । त्यांतें करावें अर्चनी ।
चिंतिलें फळ तत्क्षणीं । पावाल तुम्ही अवधारा ॥ २२ ॥

समस्त विघ्नांचा अंतक । पूजा तुम्हीं विनायक ।
अष्टतीर्थे असतीं विशेख । आचरावीं मनोभावें ॥ २३ ॥

संतोषकर आम्हांप्रती । त्रिकाळ करावी आरती ।
भक्तजन जें इच्छिती । त्वरित पावे परियेसा ॥ २४ ॥

ऐसें सांगोनि तयांसी । निघाले स्वामी श्रीपर्वतासी ।
भक्त परतोनि मठासी । आले चिंतीत मनांत ॥ २५ ॥

चिंतीत रिघती मठांत । तेथे दिसती श्रीगुरुनाथ ।
लोक झाले विस्मित । म्हणती वस्तु त्रिमूर्ति ॥ २६ ॥

यासी म्हणती जे नर । ते पावती यमपूर ।
सत्य जाणा हो निर्धार । न कळे महिमा आम्हांसी ॥ २७ ॥

सवेंचि पाहतां न दिसे कोणी । प्रेमळ भक्त देखती नयनीं ।
गौप्यरुप धरोनि । राहिले श्रीगुरु मठांत ॥ २८ ॥

दृष्टांत दाखवोनि भक्तांसी । पातले आपण श्रीपर्वतासी ।
पाताळगंगातीरासी । राहिले स्वामी परियेसा ॥ २९ ॥

शिष्यांतें निरोपिती अवधारा । पुष्पांचें आसन त्वरित करा ।
जाणें असे पैलतीरा । ऐक्य व्हावें मल्लिकार्जुनीं ॥ ३० ॥

निरोप देतां श्रीगुरुमूर्ती । आणिलीं पुष्पें सेवंती ।
कमळ कल्हार मालती । कर्दळीपर्ण वेष्टोनि ॥ ३१ ॥

आसन केले अतिविचित्र । घातलें गंगेमध्यें पवित्र ।
श्रीगुरु शिष्यां सांगत । जावें तुम्हीं ग्रामासी ॥ ३२ ॥

दुःख करिती सकळी । त्यांसी सांगती श्रीगुरु चंद्रमौळी ।
गाणगाग्रामीं असों जवळी । भाव न करावा दुजा तुम्हीं ॥ ३३ ॥

लौकिकमतें आम्ही जातों । ऐसें दृष्टांती दिसतों ।
भक्तजनां घरीं वसतों । निर्धार धरा मानसीं ॥ ३४ ॥

ऐेसें भक्तां संबोखोनि । उठले श्रीगुरु तेथूनि ।
पुष्पासनीं बैसोनि । निरोप देती भक्तांसी ॥ ३५ ॥

‘ कन्यागतीं ‘ बृहस्पतीसी । ‘ बहुधान्य ‘ नाम संवत्सरेसी ।
सूर्य चाले ‘ उत्तर-दिगंते ‘ सी । संक्रांति ‘ कुंभ ‘ परियेसा ॥ ३६ ॥

‘ शिशिर ‘ ऋतु , ‘ माघ ‘ मासीं । ‘ असित पक्ष ‘ , ‘ प्रतिपदे ‘ सी ।
‘ शुक्रवारीं ‘ पुण्यदिवशीं । श्रीगुरु बैसले निजानंदीं ॥ ३७ ॥

श्रीगुरु म्हणती शिष्यांसी । जातों आम्ही निज-मठासी ।
पावतां खूण तुम्हांसीं । प्रसादपुष्पें पाठवूं ॥ ३८ ॥

येतील पुष्पें शेवंती । घ्यावा प्रसाद तुम्हीं भक्तीं ।
पूजा करावी अखंडिती । लक्ष्मी वसो तुमच्या घरीं ॥ ३९ ॥

आणिक सांगेन एक खूण । गायनीं करावें माझें स्मरण ।
त्यांचे घरीं मी असें जाण । गायनीं प्रीति बहु मज ॥ ४० ॥

नित्य जे जन गायन करिती । त्यांवरी माझी अतिप्रीति ।
त्यांच्या घरीं अखंडिती । आपण असें अवधारा ॥ ४१ ॥

व्याधि नसती त्यांचे घरी । दरिद्र जाय त्वरित दूरी ।
पुत्रपौत्र-श्रियाकरीं । शतायुषी नांदतील ॥ ४२ ॥

ऐकती चरित्र माझें जरी । अथवा वाचिती जन निरंतरी ।
लक्ष्मी राहे त्यांचे घरीं । संदेह न धरावा मानसीं ॥ ४३ ॥

ऐसें सांगोनि शिष्यांसी । श्रीगुरु जहाले अदृश्येसी ।
चिंता करिती बहुवसी । अवलोकिताति गंगेंत ॥ ४४ ॥

ऐशी चिंता करितां थोर । तटाकीं आले नावेकर ।
तेही सांगती विचार । श्रीगुरु आम्हीं देखिले म्हणोनि ॥ ४५ ॥

शिष्यवर्गाचें मनोहर । व्यवस्था सांगती नावेकर ।
होतों आम्हीं पैलतीर । तेथें देखिले मुनीश्र्वरा ॥ ४६ ॥

संन्यासी वेष दंड हातीं । नाम ‘ नृसिंहसरस्वती ‘ ।
निरोप दिधला आम्हांप्रती । तुम्हां सांगिजे म्हणोनि ॥ ४७ ॥

आम्हां सांगितलें मुनीं । आपण जातों कर्दळीवनीं ।
सदा वसो गाणगाभुवनीं । ऐसें सांगा म्हणितलें ॥ ४८ ॥

भ्रांतपणें दुःख करितां । आम्ही देखिले दृष्टांता ।
जात होतें श्रीगुरुनाथ । सुवर्णपादुका त्यांचे चरणीं ॥ ४९ ॥

निरोप सांगितला तुम्हांसी । जावें आपुलाले स्थानासी ।
सुखी असावें वंशोवंशीं । माझी भक्ति करोनि ॥ ५० ॥

प्रसादपुष्पें आलिया । शिष्यें घ्यावीं काढोनियां ।
ऐसें आम्हां सांगोनियां । श्रीगुरु गेले अवधारा ॥ ५१ ॥

ऐसें नावेकरी सांगत । प्रसादपुष्पें वाट पहात ।
समस्त राहिले स्थिरचित्त । हर्षे असती निर्भर ॥ ५२ ॥

इतुकिया अवसरीं । प्रसादपुष्पें आलीं चारी ।
मुख्य शिष्य प्रीतिकरीं । काढोनि घेती अवधारीं ॥ ५३ ॥

नामधारक म्हणे सिद्धासी । मुख्य शिष्य ते कोण श्रीगुरुसी ।
विस्तारोनियां आम्हांसी । सांगा पुष्पें कोण लाधले ॥ ५४ ॥

सिद्ध म्हणे नामधारका । शिष्य बहुत गुरुनायका ।
गाणगापुरीं असतां ऐका । शिष्य गेले आश्रमासी ॥ ५५ ॥

आश्रम घेती संन्यासी । त्यांसी पाठविलें तीर्थासी ।
त्यांची नामें परियेसीं । सांगेन ऐकें विस्तारें ॥ ५६ ॥

कृष्ण-बाळसरस्वती । उपेंन्द्र-माधवसरस्वती ।
पाठविते झाले अतिप्रीतीं । आपण राहिलों समागमें ॥ ५७ ॥

गृहस्थधर्मे शिष्य बहुत । समस्त आपुले घरीं नांदत ।
त्रिवर्ग आले श्रीपर्वता । आपण होतों चवथावा ॥ ५८ ॥

साखरे नाम ‘ सायंदेव ‘ । कवीश्र्वर-युग्म पूर्व ।
‘ नंदी ‘ नामा, ‘ नरहरि ‘ देव । पुष्पें घेतलीं चतुर्वगीं ॥ ५९ ॥

श्रीगुरुप्रसाद घेऊन । आले शिष्य चौघेजण ।
तेंचि पुष्प माझें पूजनीं । म्हणोनि पुष्प दाखविलें ॥ ६० ॥

ऐसी श्रीगुरुची महिमा । सांगतां असे अनुपम्या ।
थोडें सांगितलें तुम्हां । अपार असे ऐकतां ॥ ६१ ॥

श्रीगुरुचरित्र कामधेनु । सांगितलें तुज विस्तारोनु ।
दरिद्र गेलें पळोनु । ऐसें जाण निर्धारीं ॥ ६२ ॥

ऐसें श्रीगुरुचें चरित्र । पुस्तक लिहिती जे पवित्र ।
अथवा वाचिती ऐकती श्रोत्र । लक्ष्मीवंत होती जाण ॥ ६३ ॥

धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष । त्यासी साध्य होती प्रत्यक्ष ।
महानंद उभयपक्ष । पुत्रपौत्री नांदती ॥ ६४ ॥

ऐसें सिद्धें सांगितलें । नामधारक संतोषले ।
सकळाभीष्ट लाधलें । तात्काळिक अवधारा ॥ ६५ ॥

म्हणे सरस्वती-गंगाधर । नामधारक लाधला वर ।
लक्ष्मीवंत पुत्र-कुमर । शतायुषी श्रियायुक्त ॥ ६६ ॥

श्रीगुरुचरित्र ऐकतां । लाधली सकळाभीष्टता ।
याकारणें ऐका समस्त । श्रीगुरुचरित्र कामधेनु ॥ ६७ ॥

अमृताची असे माथणी । स्वीकारावी त्वरित सकळ जनीं ।
धर्मार्थ-काम-मोक्षसाधनीं । हेचि कथा ऐकावी ॥ ६८ ॥

पुत्रपौत्रीं ज्यासी चाड । त्यासी हे कथा असे गोड ।
लक्ष्मी राहे अखंड । श्रवण करी त्या प्राणियां-घरीं ॥ ६९ ॥

चतुर्विध पुरुषार्थ । लाधती श्रवणें परमार्थ ।
श्रीनृसिंहसरस्वती गुरुनाथ । रक्षी त्यांचे वंशोवंशी ॥ ७० ॥

म्हणोनि सरस्वती-गंगाधर । श्रोतयां करी नमस्कार ।
कथा ऐका मनोहर । सकळाभीष्ट लाधे तुम्हां ॥ ७१ ॥

॥ इति श्रीगुरुचरित्रामृते परमकथाकल्पतरौ
श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने सिद्ध-नामधारकसंवादे
श्रीगुरुनिजानंदगमनं नाम एकपंचाशत्तमोऽध्यायः ॥


॥ श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु ॥

SHARE