अध्याय ४७

श्रीगणेशाय नमः ॥
श्रीसरस्वत्यै नमः ॥
श्रीगुरुभ्यो नमः ॥

सिद्ध म्हणे नामधारकासी । अपूर्व एक कथा वर्तली परियेसीं ।
श्रीगुरुचरित्र अतिकवतुकेंसीं । परम पवित्र ऐक पां ॥ १ ॥

गाणगापुरीं असता श्रीगुरु । ख्याति जाहली अपारु ।
भक्त होता एक शुद्रु । नाम तया ‘ पर्वतेश्र्वर ‘ ॥ २ ॥

त्याच्या भक्तीचा प्रकारु । सांगेन ऐका मन स्थिरु ।
भक्ति केली श्रीगुरु । कायावाचामनेंकरुनि ॥ ३ ॥

श्रीगुरु नित्य संगमासी । जात असती अनुष्ठानासी ।
मार्गी तो शूद्र परियेसीं । आपुले शेती उभा असे ॥ ४ ॥

श्रीगुरुतें नित्य देखोनि । येई धांवत शेतांतूनि ।
साष्टांगी नमन करुनि । पुनरपि जाय आपुले स्थाना ॥ ५ ॥

माध्याह्नकाळीं मठासी । येतां मागुती नमस्कारी परियेसीं ।
ऐसें किती दिवस-वर्षी । शूद्र भक्ति करीतसे ॥ ६ ॥

श्रीगुरु तयासी न बोलती । नमन केलिया उगीच असती ।
येणेंविधि बहु काळ क्रमिती । आला शूद्र नमस्कारा ॥ ७ ॥

नमन करितां शूद्रासी । पुसती श्रीगुरु संतोषीं ।
कां रे नित्य कष्टतोसी । आड पडतोसी येऊनियां ॥ ८ ॥

तुझे मनीं काय वासना । सांगे त्वरित विस्तारुन ।
शूद्र विनवी कर जोडून । शेत आपुलें पिकावें ॥ ९ ॥

श्रीगुरु पुसती तयासी । काय पेरिलें तुझ्या शेतासी ।
शूद्र म्हणे यावनाळ बहुवसी । पीक जाहलें तुझे धर्मे ॥ १० ॥

तुम्हांसी नित्य नमन करिताम । पीक दिसे अधिकता ।
पोटरें येतील आतां । आतां तुझेनि धर्मे जेवूं ॥ ११ ॥

स्वामी यावें शेतापाशीं । पहावें अमृतदृष्टींसीं ।
तूं समस्तां प्रतिपाळिसी । शूद्र म्हणोनि नुपेक्षावें ॥ १२ ॥

श्रीगुरु गेले शेतापाशीं । पाहूनि म्हणती त्या शूद्रासी ।
सांगेन तुज जरी ऐकसी । विश्र्वास होईल बोलाचा ॥ १३ ॥

जें सांगेन तुज एक वाक्येंसीं । जरी भक्तीनें अंगीकारिसी ।
तरीच सांगूं परियेसीं । एकोभावें त्वां करावें ॥ १४ ॥

शूद्र विनवी स्वामियासी । गुरुवाक्य कारण आम्हांसी ।
दुसरा भाव मजपाशीं । नाहीं स्वामी म्हणतसे ॥ १५ ॥

मग निरोपिती श्रीगुरु त्यासी । आम्ही जातों संगमासी ।
परतोनि येऊं मादह्याह्नेसी । तंव सर्व पीक कापावें ॥ १६ ॥

ऐसें सांगोनि शूद्रासी । श्रीगुरु गेले संगमासी ।
शूद्र विचार करी मानसीं । गुरुवाक्य मज कारण ॥ १७ ॥

शीघ्र आला ग्रामांत । अधिकारियासी विनवीत ।
खंडोनि द्यावे आपलें शेत । गत संवत्सराप्रंमाणे देईन धान्य ॥ १८ ॥

अधिकारी म्हणती त्यासी । पीक जाहलें बहु शेतासी ।
म्हणोनि गुतका मागतोसी । अंगीकार न करुं जाण ॥ १९ ॥

नानाप्रकारें विनवी त्यासी । द्विगुण देईन गतसंवत्सरासी ।
अंगीकारिलें संतोषीं । वचनपत्र लिहूनि घेती ॥ २० ॥

आपण अभयपत्र घेऊनि । लोक मिळवोनि तत्क्षणीं ।
गेला शेता संतोषोनि । कापीन म्हणे वेगेंसी ॥ २१ ॥

कापूं आरंभिलें पिकासी । स्री-पुत्र वर्जिती त्यासी ।
पाषाण घेऊनि स्री-पुत्रांसी । मारुं आला तो शूद्र ॥ २२ ॥

समस्तांते मारी येणेंपरी । पळत आली गांवाभीतरी ।
आड पडती राजद्वारीं । ” पिसें लागलें पतीसी ॥ २३ ॥

पीक होतें बहुवसीं । कापूनि टाकितो मूर्खपणेंसीं ।
वर्जितां पहा आम्ही त्यासी । पाषाण घेय़नि मारी तो ॥ २४ ॥

संन्यासी यतीक्ष्श्र्वराच्या बोलें । पीक सर्वही कापिले ।
आमुचें जेवितें माण गेलें । आणिक मासां भक्षितों आम्ही ” ॥ २५ ॥

अधिकारी म्हणती तयांसी । कापीना कां आपुल्या शेतासी ।
पत्र असे आम्हांपाशीं । गतवत्सरेसीं द्विगुण द्यावे ॥ २६ ॥

वर्जावया माणसें पाठविती । नायके शूद्र कवणें गतीं ।
शूद्र म्हणे जरी अधिकारी भीती । पेंवी धान्य असें ते देईन ॥ २७ ॥

जावोनि सांगती अधिकारियासी । आम्हीं सांगितलें त्या शूद्रासी ।
त्यानें सांगितले तुम्हांसी । विनोद असे परियेसा ॥ २८ ॥

जरी भीतील अधिकारी । तरी धान्य देईन अतांचि घरीं ।
गुरें बांधीन त्यांचे द्वारीं । पत्र आपण दिलें असे ॥ २९ ॥

अधिकारी म्हणती तयासी । आम्हां चिंता आसे कायसी ।
पेवें ठाउककीं असती आम्हांसी । धान्य असे अपार ॥ ३० ॥

इतुकें होतां शूद्र देखा । पीक कापले मन:पूर्वका ।
उभा असे मार्गेी ऐका । श्रीगुरु आले परतोनि ॥ ३१ ॥

नमन करुनि श्रीगुरुसी । शेत कापिलें दाविलें त्यांसी ।
श्रीगुरुनाथ म्हणती तयासी । वायां कापिलें म्हणोनि ॥ ३२ ॥

विनोदें तुज सांगितलें । तुवां निर्धारें कापिलें ।
म्हणे तुमचें वाक्य भलें । तेंचि कामधेनु मज ॥ ३३ ॥

ऐसे ऐकोनि श्रीगुरु म्हणती । निर्धार असेल तुझे चित्तीं ।
होईल अत्यंत फळश्रुती । चिंता न करीं म्हणोनियां ॥ ३४ ॥

ऐसें सांगोनि श्रीगुरुनाथ । आले आपण ग्रामांत ।
सवें शूद्र असे येत । आपुले घराप्रती गेला ॥ ३५ ॥

पुसावया लोक येती समस्त । होतसे त्याचे घरीं आकांत ।
स्री-पुत्र सर्व रुदन करीत । म्हणती आमुचा ग्रास गेला ॥ ३६ ॥

शूद्र समस्तां संबोखी । न करीं चिंता रहा सुखी ।
गुरुसोय नेणिजे मूर्खी । कामधेनु असे वाक्य त्यांचें ॥ ३७ ॥

एकेकाचे सहस्रगुण । अधिक लाभाल तुम्ही जन ।
स्थिर करा अंतःकरण । हानि नव्हे मी जाणें ॥ ३८ ॥

नर म्हणतां तुम्ही त्यासी । शिवमुनि असे भरंवसीं ।
असेल कारण पुढें आम्हांसी । म्हणोनि निरोपिलें ऐसें मज ॥ ३९ ॥

श्रीगुरुकृपा होय ज्यासी । दैन्य कैंचे असे त्यासी ।
निधान जोडलें आम्हांसी । म्हणोनि तो शूद्र सांगतते ॥ ४० ॥

नानापरीनें स्री-पुत्रांसी । संबोखीतसे शूद्र अति हर्षी ।
इष्टवर्ग बंधुजनासी । येणेंचि रीतीं सांगतसे ॥ ४१ ॥

समस्त राहिले निवांत । ऐसे आठ दिवस क्रमीत ।
वारा वाजला अति शीत । ग्रामींचें पीक नासलें ॥ ४२ ॥

समस्त राष्ट्रींचें पीक देखा । शीतें नासलें सकळिका ।
पर्जन्य पडिला अकाळिका । मूळनक्षत्रीं परियेसा ॥ ४३ ॥

ग्राम राहिला पिकेंवीण । शूद्रशेत वाढलें दशगुण ।
वाढले यावनाळ सगुण । एकेका अकरा फरगडेंसीं ॥ ४४ ॥

पीक झालें अत्यंत । समस्त लोक विस्मय करीत ।
देश राहिला स्वभावें दुष्कृत । महदाश्र्चर्य जहालें देखा ॥ ४५ ॥

ते शूद्रस्री संतोषोनि । शेता आली पूजा घेऊनि ।
अवलोकीतसे आपुलें नयनीं । महानंद करीतसे ॥ ४६ ॥

येऊनि लागे पतीचे चरणीं । विनवीतसे कर जोडूनि ।
बोले मधुर करुणावचनीं । क्षमा करणें म्हणतसे ॥ ४७ ॥

अज्ञानमदें अति वेष्टिलें । नेणतां तुम्हांसी अति निंदिलें ।
श्रीगुरु कैंचा काय ऐसें म्हणितलें । क्षमा करणें प्राणेश्र्वरा ॥ ४८ ॥

ऐसें पतीसी विनवोनि । शेतींचे पांडवासी पूजोनि ।
विचार करिती दोघेजणी । श्रीगुरुदर्शना जावें आतां ॥ ४९ ॥

म्हणोनि सर्व आयतीसी । पूजों आलीं श्रीगुरुसी ।
स्वामी पुसती तयांसी । काय वर्तमान म्हणोनियां ॥ ५० ॥

दोघेजण स्तोत्र करिती । जय जया शिवमुनि म्हणती ।
कामधेनु कुळदैवती । तूंचि आमुचा देवराया ॥ ५१ ॥

तुझें वचनामृत आम्हां । चिंतामणिप्रकार महिमा ।
पूर्ण जाहलें आमुचें काम्य । शरण आलों तुज आजि ॥ ५२ ॥

‘ भक्तवत्सल ‘ ब्रीद ख्याति । ऐसें जगीं तुज वानिती ।
आम्हीं देखिले दृष्टांती । म्हणोनि चरणीं लागलीं ॥ ५३ ॥

नाना प्रकारें पूजा आरती । शूद्र-स्री करीतसे भक्तीं ।
श्रीगुरु संतोषले अतिप्रीतीं । म्हणती लक्ष्मी अखंड तुझे घरी ॥ ५४ ॥

निरोप घेऊनि दोघेंजण । गेलीं आपुले आश्रमासी जाण ।
करितां मास काळक्रमण । पीक जाहलें अपार ॥ ५५ ॥

गतसंवत्सराहूनि देखा । शतगुण जाहले धान्य अधिका ।
शूद्र म्हणतसे ऐका । अधिकारियासी बोलावोनि ॥ ५६ ॥

शूद्र म्हणे अधिकारियासी । पीक गेलें सर्व गांवासी ।
रिता दिसतसे कोठारासी । आपण देईन अर्ध वांटा ॥ ५७ ॥

गतवत्सर-द्विगुण तुम्हांसी । अंगीकृत होय परियेसीं ।
धान्य जाहलें बहुवसीं । शताधिकगुण देखा ॥ ५८ ॥

देईन अर्ध भाग मी संतोषीं । संदेह न करा हो मानसीं ।
अधिकारी म्हणती तयासी । धर्महानि केवीं करुं ॥ ५९ ॥

गुरुकृपा असतां तुजवरी । पीक जाहलें बहुतापरी ।
नेऊनियां आपुले घरीं । राज्य करीं म्हणती त्यास ॥ ६० ॥

संतोषोनि शूद्र देखा । विप्रांसी वांटी धान्य अनेका ।
घेऊनि गेला सकळिका । राजवांटा देऊनि ॥ ६१ ॥

सिद्ध म्हणे नामधारकासी । श्रीगुरुचरित्र-महिमा परियेसीं ।
दृढ भक्ति असे सदा ज्यासी । कैचें दैन्य तया घरीं ॥ ६२ ॥

सकळाभीष्ट तयासी होती । लक्ष्मी राहे अखंडिती ।
श्रीगुरुसेवा भावभक्तीं । म्हणे सरस्वती-गंगाधर ॥ ६३ ॥

॥ इति श्रीगुरुचरित्रामृते परमकथाकल्पतरौ
श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने सिद्ध-नामधारकसंवादे
शूद्रवरप्रदानं नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः ॥


॥ श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु ॥

SHARE