अध्याय ४१

श्रीगणेशाय नमः ॥
श्रीसरस्वत्यै नमः ॥
श्रीगुरुभ्यो नमः ॥

नामधारक शिष्य देखा । उभा राहोन सन्मुखा ।
कर जोडूनि ऐका । नमन करी साष्टांगीं ॥ १ ॥

जय जया सिद्धमुनि । तूं तारक या भवार्णीं ।
नाना धर्म विस्तारोनि । श्रीगुरुचरित्र निरोपिलें ॥ २ ॥

तेणें धन्य जाहलों आपण । प्रकाशविलें महाज्ञान ।
सुधारस गुरुस्मरण । प्राशन करविलें दातारा ॥ ३ ॥

एक असे माझी विनंति । निरोपावें आम्हांप्रति ।
आमुचे पूर्वजें कवणे रीती । सेवा केली श्रीगुरुची ॥ ४ ॥

तुम्ही सिद्ध महाज्ञानी । होतां श्रीगुरुसन्निधानीं ।
शिष्य जाहले कवणे गुणीं । निरोपावें स्वामिया ॥ ५ ॥

ऐकोनि शिष्याचें वचन । सिद्ध सांगे विस्तारुन ।
एकचित्तें करोनि मन । ऐक शिष्या नामधारका ॥ ६ ॥

पूर्वी कथा सांगितलें । जे कां श्रीगुरुसी भेटले ।
वासरग्रामीं होते भले । पूर्वज तुमचे परियेसा ॥ ७ ॥

तयाचें नाम सायंदेव । केली पूजा भक्तिभावें ।
त्यावरी प्रीति अतिस्नेह । आमुचे श्रीगुरुमूर्तीचा ॥ ८ ॥

तेथूनि आले दक्षिणदिशीं । गाणगापुरीं परियेसीं ।
ख्याति जाहली दाही दिशीं । कीर्ति वाढली बहुतेपरी ॥ ९ ॥

ऐकोनि येती सकळ जन । करिती श्रीगुरुचे दर्शन ।
जे जे मनींची वासना । पूर्ण होय परियेसा ॥ १० ॥

येणेंपरी श्रीगुरुमूर्ति । होते गाणगापुरीं ख्याति ।
नाम ‘ नृसिंहसरस्वती ‘ । भक्तवत्सल अवधारीं ॥ ११ ॥

तुमचा पूर्वज जो कां होता । ‘ सांयदेव ‘ नामें ख्यात ।
त्याणें ऐकिला वृत्तांत । महिमा श्रीगुरु यतीचा ॥ १२ ॥

भक्तिपूर्वक वेगेसी । आला गाणगापुरासी ।
आनंद बहु मानसीं । हर्षें निर्भर होऊनियां ॥ १३ ॥

दुरुनि देखतां गाणगाभुवन । आपण घाली लोटांगण ।
करीतसे दंडप्रणाम । येणेंपरी पातला ॥ १४ ॥

दंडप्रणाम करीत । गेला विप्र मठांत ।
देखिलें रुप मूर्तिमंत । परात्पर श्रीगुरुचें ॥ १५ ॥

साष्टांगीं नमस्कारीत । असे चरणीं लोळत ।
केशेंकरुनि पाद झाडित । भक्तिभावें परियेसा ॥ १६ ॥

करसंपुट जोडोनि । स्तुति करी एकोध्यानीं ।
त्रैमूर्ति तूंचि म्हणोनि । म्हणे श्रीगुरुस्वामियां ॥ १७ ॥

धन्य धन्य जन्म आपुलें । कृतार्थ माझे पितृ झाले ।
कोटिजन्म-पाप गेलें । म्हणोनि चरणीं लागला ॥ १८ ॥

जय जया गुरुमूर्ति । परमात्मा परंज्योति ।
त्राहि त्राहि विश्र्वपति । नृसिंहसरस्वती स्वामिया ॥ १९ ॥

तुझे चरण वर्णावयासी । शक्ति कैची आम्हांसी ।
परमात्मा तूंचि होसी । भक्तवत्सला स्वामिया ॥ २० ॥

तुमच्या चरणाची प्रौढी । वसती तेथें तीर्थें क्रोडी ।
वर्णिती श्रुति घडोघडी । ‘ चरणं पवित्रं विततं पुराणं ॥ २१ ॥

त्रैमूर्तीचा अवतार । मज दिससी साक्षात्कार ।
भासतसे निरंतर । त्रैमूर्ति तूंचि होसी ॥ २२ ॥

‘ ब्रह्मा ‘ तूंचि केवळ । हातीं दंड कमंडल ।
अमृत भरलें सदा जळ । प्रोक्षितां प्रेतासी जीव येती ॥ २३ ॥

दंड धरिला याकारणें । शरणागतातें रक्षणें ।
दुरितदैन्य निवारणें । भक्तवत्सल तूंचि होसी ॥ २४ ॥

रुद्राक्षमाळा भस्मधारण । व्याघ्रचर्माचें आसन ।
अमृतदृष्टि इंदुनयना । क्रूरदृष्टि अग्नि-सूर्य ॥ २५ ॥

चतुर्विध पुरुषार्थासी । भक्तजना तूंचि देसी ।
तूंचि ‘ रुद्र ‘ सत्य होसी । नृसिंह-सरस्वती जगद्गुरु ॥ २६ ॥

‘ विष्णु ‘ ऐसे तुझे गुण । पीतांबर पांघरुण ।
तीर्थ समस्त तुझे चरण । कामना पुरती भक्तांच्या ॥ २७ ॥

वांझेसी कन्या-पुत्र देसी । शुष्क काष्ठा वृक्ष करिसी ।
दुभविली वांझ महिषी । अन्नपूर्णा तुम्हां जवळी ॥ २८ ॥

विष्णुमूर्ति तूंचि जाण । साक्षी पावावया कारण ।
त्रिविक्रमभारतीसी खूण । विश्र्वरुप दाविलेंसी ॥ २९ ॥

म्हणविले वेद पतिताकरवीं । अपार महिमा जाहली पूर्वी ।
त्रैमूर्ति अवतारुनि पृथ्वी । आलेति भक्त तारावया ॥ ३० ॥

येणेपरी स्तोत्र करी । पुनः पुनः नमस्कारी ।
सद्गदित कंठ भारी । रोमांचळ उठियेले ॥ ३१ ॥

आनंदजल लोचनीं । निघे संतोषें बहु मनीं ।
नवरस भक्तीकरुनि । स्तुति केली श्रीगुरुची ॥ ३२ ॥

संतोषोनि श्रीगुरुमूर्ति । तया विप्रा आश्र्वासिती ।
माथां हस्त ठेविती । परम भक्त तूंचि आम्हां ॥ ३३ ॥

तुवां जे कां स्तुति केली । तेणें माझें मन धालें ।
तुज ऐसें वरदान दिधलें । वंशोवंशीं माझे दास ॥ ३४ ॥

ऐसा वर देऊनि । श्रीगुरुमूर्ति संतोषोनि ।
मस्तकीं हस्त न्यासूनि । म्हणती जाईं संगमासी ॥ ३५ ॥

स्नान करुनि संगमासी । पूजा करीं गा अश्र्वत्थासी ।
त्वरित यावें मठासी । भोजन करीं आम्हां-पंक्ती ॥ ३६ ॥

येणेंपरी श्रीगुरुमूर्ति । तया वि प्रा निरोप देती ।
गुरुनिरोप जेणें रीतीं । आला तो स्नान करुनि ॥ ३७ ॥

षोडशोपचारें श्रीगुरुसी । पूजा करी भक्तीसीं ।
अनेक परीचे पक्वानेंसीं । भिक्षा केली श्रीगुरुतें ॥ ३८ ॥

भक्तवत्सल श्रीगुरुमूर्ति । तया विप्रा आपुले पंक्तीं ।
समस्त शिष्यांहूनि प्रीतीं । ठाव देती आपलेजवळी ॥ ३९ ॥

भोजन जाहलें श्रीगुरुसी । शिष्यांसहित विप्रांसी ।
संतोषोनि आनंदेसीं । बैसले होते मठांत ॥ ४० ॥

तया विप्र-सायंदेवासी । श्रीगुरु पुसती प्रियेसी ।
” तुझें स्थान कवण देशीं । कलत्र पुत्र कोठें असती ॥ ४१ ॥

पुसती क्षेमसमाधान । ” कैसे तुमचें वर्तमान ” ।
कृपा असे परिपूर्ण । म्हणोनि पुसती संतोषें ॥ ४२ ॥

ऐकोनि श्रीगुरुचें वचन । सायंदेव सांगे विस्तारुन ।
” कन्या पुत्र बंधुजन । क्षेम असती स्वामिया ॥ ४३ ॥

उत्तरकंची म्हणिजे ग्रामीं । वसोनि असतों आम्ही ।
तुझे कृपेनें समस्त क्षेमी । असों देवा कृपासिंधु ॥ ४४ ॥

पुत्रवर्ग बंधुजन । करिती संसारयातना ।
आपुली मनींची वासना । करीन सेवा श्रीगुरुची ॥ ४५ ॥

सेवा करीत श्रीचरणांपाशीं । असेन स्वामी परियेसीं ।
ऐसा माझे मानसीं । निर्धार असे देवराया ॥ ४६ ॥

ऐकोनि तयाचें वचन । श्रीगुरु म्हणती हांसोन ।
” आमुची सेवा असे कठिण । आम्हां वास बहुतां ठायीं ॥ ४७ ॥

एके समयीं अरण्यांत । अथवा राहूं नगरांत ।
आम्हांसवें कष्ट बहुत । तुम्ही केवी साहूं शका ॥ ४८ ॥

येणेंपरी श्रीगुरुमूर्ति । तया विप्रा निरोपिती ।
ऐकोनि विनवी मागुती । म्हणे स्वामी अंगीकारु ॥ ४९ ॥

गुरुची सेवा करी जो नर । तोचि उतरे पैलपार ।
त्यासी कैचें दुःख घोर । सदा सुखी तोचि होय ॥ ५० ॥

चतुर्विध पुरुषार्थ । देऊं शके श्रीगुरुनाथ ।
त्यासी नाहीं यमपंथ । गुरुभक्ति करणें मुख्य ॥ ५१ ॥

येणेंपरी श्रीगुरुसी । सायंदेव भक्तीसीं ।
विनवीतसे परियेंसी । संतोषले श्रीगुरुमूर्ति ॥ ५२ ॥

श्रीगुरु तया विप्रा म्हणती । जैसे असेल तुझे चित्तीं ।
दृढ असेल मनीं भक्ती । तरीच करणें अंगीकार ॥ ५३ ॥

स्थिर करोनि अंतःकरण । करिता सेवा श्रीगुरुचरण ।
झाले मास तीन जाण । ऐक शिष्या नामकरणी ॥ ५४ ॥

वर्ततां ऐसें एके दिवशीं । श्रीगुरु गेले संगमासी ।
सवें घेतलें तयासी । समस्तांतें वारोनि ॥ ५५ ॥

भक्ताचे अंतःकरण । पहावया गेले श्रीगुरु आपण ।
पूर्वज तुमचा भोळा जाण । जातसे समागमें ॥ ५६ ॥

भक्तासहित संगमासी । गेले श्रीगुरु निशि-समयासी ।
बैसते जाहले अश्र्वत्थासी । सुखगोष्टी करीत देखा ॥ ५७ ॥

दिवस गेला अस्तमानीं । श्रीगुरु विचार करिती मनीं ।
दृढ याचें अंतःकारण । कैसें असे पाहूं म्हणती ॥ ५८ ॥

उठविती वारा अवचिती । तेणें वृक्ष पडों पाहती ।
पर्जन्य आला महाख्याती । मुसळधारा वर्षती ॥ ५९ ॥

जो कां विप्र होता जवळी । सेवा केली तये वेळीं ।
आश्रय केला वृक्षातळीं । वस्त्रेंकरुनि श्रीगुरुसी ॥ ६० ॥

पर्जन्य वारा समस्त देखा । साहिलें आपण भावें एका ।
उभा राहोनि सन्मुखा । सेवा करी परियेसा ॥ ६१ ॥

येणें याम दोनी । पर्जन्य आला महा क्षोणी ।
आणिक वारा उठोनि । वाजे शीत अत्यंत ॥ ६२ ॥

श्रीगुरु म्हणती विप्रासी । शीत जाहलें बहुवसी ।
तुवां जाऊनि मठासी । अग्नि आणावा शेकावया ॥ ६३ ॥

श्रीगुरुनिरोपें तत्क्षणीं । एकोभाव धरोनि मनीं ।
निघाला विप्र महाज्ञानीं । आणावया वैश्र्वानर ॥ ६४ ॥

निघाला शिष्य देखोनि । श्रीगुरु म्हणती हांसोनि ।
नको पाहूं आपुले नयनीं । उभयपार्श्र्वीं परियेसा ॥ ६५ ॥

श्रीगुरुनिरोप जेणेंपरी । निघता जाहला झडकरी ।
न दिसे वाट अंधकारीं । खुणें खुणें जातसे ॥ ६६ ॥

अंधकार महाघोर । पाऊस पडे धुरंधर ।
न दिसे वाट-परिकर । जातो भक्त परियेसा ॥ ६७ ॥

मनीं ध्याय श्रीगुरुसी । जातो मार्गे परियेसीं ।
लवतां वीज संधीसी । तेणें तेजेंसीं जातसे ॥ ६८ ॥

येणेंपरी द्विजवर । पावला त्वरित गाणगापुर ।
वेशीपाशी जाऊनि थोर । हांकारिलें द्वारपाळा ॥ ६९ ॥

तयासी सांगतां वृत्तांत । आणूनि दिधला अग्नि त्वरित ।
तों घालूनियां भांडियांत । घेवोनि गेला परियेसा ॥ ७० ॥

न दिसे मार्ग अंधकार । विजेच्या तेजें जातो नर ।
मनीं करीतसे विचार । श्रीगुरुंनीं मातें निरोपिलें ॥ ७१ ॥

‘ दोन्हीकडे न पाहें ‘ म्हणती । श्रीगुरु मातें निरोप देती ।
याची कैसी आहे स्थिति । म्हणोनि पाहे तये वेळीं ॥ ७२ ॥

आपुलें दक्षिणदिशेसी । पहातां देखे सर्पासी ।
भिऊनि पळतां उत्तरेसी । अद्भुत दिसे महानाग ॥ ७३ ॥

पांच फडेचे दिसती दोनी । सवेंचि येताती धांवोनि ।
विप्र भ्याला आपुले मनीं । धांवतसे भिऊनियां ॥ ७४ ॥

वाट सोडूनियां जाय रानीं । सवेंचि येती सर्प दोनी ।
तेव्हा विप्र भिवोनि । अतिशीघ्र जातसे ॥ ७५ ॥

स्मरता जाहला श्रीगुरुसी । एकोभावें धैर्येंसी ।
जातो विप्र शीघ्रेसीं । पातला संगमाजवळिके ॥ ७६ ॥

दुरुनि देखे श्रीगुरुसी । सहस्त्रदीपज्योतींसीं ।
दिसती विप्र बहुवसी । वेदध्वनि ऐकतसे ॥ ७७ ॥

जवळी जातां द्विजवरु । एकले दिसती श्रीगुरु ।
गेला समस्त अंधकारु । दिसे चंद्र पौर्णिमेचा ॥ ७८ ॥

प्रज्वाल्य केलें अग्नीसी । उजेड झाला बहुवसी ।
झाला विप्र सावधेसी । पाहतसे श्रीगुरुतें ॥ ७९ ॥

दोन्ही सर्प येऊनि । श्रीगुरुतें वंदोनि ।
सवेंचि गेले निघोनि । पूर्वीच विप्र भ्याला असे ॥ ८० ॥

श्रीगुरु पुसती विप्रासी । कां गा भयाभीत झालासी ।
आम्हीं तूंते रक्षावयासी । सर्प दोन्ही पाठविले ॥ ८१ ॥

न धरी भय आतां कांहीं । आमुची सेवा कठीण पाहीं ।
विचारुनि आपुल्या देहीं । अंगीकरावी गुरुसेवा ॥ ८२ ॥

गुरुभक्ति म्हणजे असे कठीण । दृढभक्तीनें सेवा करणें ।
कळिकाळातें न भेणें । तया शिष्यें परियेसा ॥ ८३ ॥

सायंदेव तयावेळी । लागतसे श्रीगुरुचरणकमळीं ।
विनवीतसे करुणाबहाळीं । कृपा करी म्हणोनियां ॥ ८४ ॥

गुरुभक्तीचा प्रकारु । निरोपावा मातें श्रीगुरु ।
जेणें माझें मन स्थिरु । होऊनि राहे तुम्हांजवळी ॥ ८५ ॥

श्रीगुरु म्हणती विप्रासी । सांगेन कथा असे सुरसी ।
न गमे वेळ रात्रीसी । ब्राह्ममुहूर्त होय तव ॥ ८६ ॥

पूर्वी कैलासशिखरेसी । बैसला होता व्योमकेशी ।
अर्धांगी पार्वती सरसी । एकांती होती ते जाणा ॥ ८७ ॥

गिरिजा पुसे ईश्र्वरासी । ‘ गुरुभक्ति ‘ म्हणजे आहे कैशी ।
विस्तारुनि आम्हांसी । सांगा म्हणे तये वेळीं ॥ ८८ ॥

शंभु सांगे गिरीजेसी । सर्व साध्य गुरुभक्तीसी ।
करावी एकोभावेसी । जोचि शिव तोचि गुरु ॥ ८९ ॥

तयाचें एक आख्यान । सांगेन तुज विस्तारुन ।
एकचित्त करोनि मन । ऐक गिरिजे म्हणतसे ॥ ९० ॥

गुरुभक्तीचें सुलभपण । तात्काळ साध्य होय जाण ।
अनेक तप अनुष्ठान । करितां विलंब परियेसा ॥ ९१ ॥

नानातप अनुष्ठान । करिती यज्ञ महादान ।
त्यातें होय महाविघ्न । साध्य होतां दुर्लभ ॥ ९२ ॥

जो गुरुभक्ति करील । साध्य होय तात्काळ ।
यज्ञ-दान-तपफळ । सर्व सिद्धि त्यासी होय ॥ ९३ ॥

सुलभ असे अप्रयास । जे जाणती गुरुचा वास ।
एकोभावें धरोनि कास । आराधावा श्रीगुरु ॥ ९४ ॥

याचा एक दृष्टांत । सांगेन एक असे विचित्र ।
ब्रह्मयाचा अवतार व्यक्त । ‘ त्वष्टा ‘ ब्रह्मा परियेसा ॥ ९५ ॥

त्यासी जाहला एक पुत्र । अतिलावण्य सुंदर ।
सकल कर्मकुशल धीर । योग्य झाला उपनयना ॥ ९६ ॥

त्वष्टाब्रह्मा पुत्रासी । व्रतबंध करी परियेसीं ।
करावया विद्याभ्यासी । गुरुचे घरीं निरविला ॥ ९७ ॥

गुरुची सेवा नानापरी । करीतसे ब्रह्मचारी ।
वर्ततां ऐसें येणेंपरी । अपूर्व एक वर्तलें ॥ ९८ ॥

वर्ततां ऐसें एके दिवशीं । आला पर्जन्य बहुवसी ।
पर्णशाळा परियेसीं । गळत होती गुरुची ॥ ९९ ॥

तया वेळीं शिष्यासी । निरोप दिधला गुरु कैसी ।
त्वरित करावें आम्हांसी । गृह एक दृढ ऐसें ॥ १०० ॥

पर्णशाळा प्रतिवर्षी । जीर्ण होत परियेसीं ।
गृह करावें दृढेसीं । कधीं जीर्ण नव्हे ऐसें ॥ १०१ ॥

न तुटे कधीं, राहे स्थिर । दिसावे रम्य मनोहर ।
असावें सर्व परिकर । शीघ्र करीं गा ऐसें गृह ॥ १०२ ॥

ऐसा गुरु निरोप देती । तेचि समयीं गुरुची सती ।
सांगतसे अतिप्रीतीं । मातें कंचुकी आणावी ॥ १०३ ॥

नसेल विणली अथवा शिवली । विचित्रें रंगी पाहिजे केली ।
माझे अंगाप्रमाणें वहिली । त्वरित आणीं म्हणतसे ॥ १०४ ॥

गुरुपुत्र म्हणे त्यासी । मागेन ऐक तुम्हांसी ।
पादुका आणाव्या मज ऐसी । चाले जैसी उदकावरी ॥ १०५ ॥

अथवा चिखल न लागे तयांसी । न व्हावी अधिक पायांसी ।
जेथें चिंतूं मानसी । तेथें घेऊनि जाय ऐसी ॥ १०६ ॥

इतुकिया अवसरीं । गुरुकन्या काय करी ।
जातां त्याचा पालव धरी । आपणासी कांहीं आणावें ॥ १०७ ॥

तानवडें दोनी आपणासी । घेऊनि यावें परियेंसीं ।
आणिक आपणा खेळावयासी । घरकूल एक आणावें ॥ १०८ ॥

कुंजराचे दंतें बरवें । घरकूल तुवां करावें ।
एकस्तंभी असावें । कधीं न तुटे नोहे जीर्ण ॥ १०९ ॥

जेथें ठेवीं मी तेथें यावें । सोपस्कारासहित आणावें ।
पाट ठाणवीं असावें । तया घराभीतरीं ॥ ११० ॥

सदा दिसावें नूतन । वावरत असावें आपण ।
करावया पाक-यत्न । मडकीं करुनि आणीं पां ॥ १११ ॥

आणिक सांगेन मी तुज । रांधणें करावया शिकवी मज ।
पाक केलिया उष्ण सहज । असों नये अन्न जाणा ॥ ११२ ॥

पाक करितां मडकेसी । न लागे काजळ परियेसीं ।
आणोनि दे गा भांडीं ऐसीं । आणिक सांगेन मी तुज ॥ ११३ ॥

गुरुकन्या ऐसें म्हणे । अंगीकारिलें शिष्यराणें ।
नियता जाहला तत्क्षणें । महारण्य प्रवेशला ॥ ११४ ॥

मनीं चिंता बहु करी । आपण बाळ ब्रह्मचारी ।
काय जाणें याची परी । केवीं करुं म्हणतसे ॥ ११५ ॥

पत्रावळी करुं नेणें । इतुकें मातें कधीं होणे ।
स्मरत असे एकध्यानें । श्रीगुरुचे चरण देखा ॥ ११६ ॥

म्हणे आतां काय करुं । मातें कोण आधारु ।
बोल ठेवील माझा गुरु । शीघ्र इतुकें न करितां ॥ ११७ ॥

कवणापाशीं जाऊं शरण । राखील कोण माझा प्राण ।
कृपानिधि गुरुवीण । ऐसा असेल कवण आतां ॥ ११८ ॥

जरी न ऐकें गुरुचे बोल । शाप देईल तात्काळ ।
ब्रह्मचारी आपण बाळ । म्हणोनि अंगीकार केला ॥ ११९ ॥

काय गति आपणासी । शरण जाऊं कवणापाशीं ।
अशक्त बाळ या कामासी । अंगीकार कां केला ॥ १२० ॥

गुरुवाक्य मज कारण । मातें न करी निर्वाण ।
वेंचीन आतां माझा प्राण । गुरुनिरोप करीन मी ॥ १२१ ॥

ऐसा महारण्यांत । जातो बाळ चिंता करीत ।
श्रमोनियां अत्यंत । निर्वाणमानसें निघाला ॥ १२२ ॥

पुढें जातां मार्गांत । भेटला एक अवधूत ।
ब्रह्मचारीतें देखत । पुसता झाला तये वेळीं ॥ १२३ ॥

कवण बाळ कोठें जासी । चिंताव्याकुळ मानसीं ।
विस्तारुनि आम्हांसी । सांग म्हणे तये वेळीं ॥ १२४ ॥

ऐसें म्हणतां ब्रह्मचारी । जाऊनि तया नमन करी ।
म्हणें स्वामी तारीं तारीं । चिंरासागरीं बुडतसे ॥ १२५ ॥

भेटलासी तूं निधानु । जैसी वत्सालागीं धेनु ।
दुःखिष्ट जाहलों होतों आपणु । आपणा देखतां मन माझें निवालें ॥ १२६ ॥

जैसें चकोरपक्षियातें । चांदणें येता मन हर्षतें ।
तैसें तुझ्या दर्शनमात्रें । आनंद जाहला स्वामिया ॥ १२७ ॥

माझें पूर्वाजित पुण्य । कांहीं होतें म्हणोन ।
तूं भेटलासी निधान । कृपासिंधु परमपुरुषा ॥ १२८ ॥

सांगा आपुलें नाम कवण । येणें जाहले कोठून ।
निर्मुष्य महारण्य । मध्यें तुंवा भेटलासि ॥ १२९ ॥

होसील तूंचि ईश्र्वरु । मातें कृपा केली गुरु ।
तुज देखतां मनोहरु । अंतःकरण स्थिर झालें ॥ १३० ॥

कीं होसील कृपाळू । सत्य तूंचि भक्तवत्सलु ।
मीं तुझा दास बाळु । म्हणोनि चरणीं लागला ॥ १३१ ॥

नमितां तया बाळकासी । उठवीतसे तापसी ।
अलिंगोनि महाहर्षी । आश्र्वासीतसे तये वेळीं ॥ १३२ ॥

मग पुसता जाहला वृत्तांत । बाळक सांगे समस्त ।
गुरुंनीं मागितली जे जे वस्त । कवणेपरी साध्य होय ॥ १३३ ॥

आपण बाळ ब्रह्मचारी । जे न होय ते कामा अंगीकारीं ।
पडिलों चिंतासागरीं । तारावें स्वामी म्हणतसे ॥ १३४ ॥

मग म्हणे अवधूत । तया बाळकातें अभय देत ।
सांगेन एक तुज हित । जेणें तुझें कार्य साधे ॥ १३५ ॥

विश्र्वेश्र्वर-आराधन । असे एक निधान ।
काशीपुर महास्थान । सकळाभीष्टें साधतील ॥ १३६ ॥

पंचाशत्कोटी असे क्षिति । तयावेगळी विख्याति ।
विष्णुमुख प्रलापति । तेथें वर लाधले ॥ १३७ ॥

ब्रह्मा सृष्टि रचावयासी । वर लाधला परियेसीं ।
वर दिधला विष्णूसी । समस्त स्रुष्टि पोसावया ॥ १३८ ॥

काशीपूर असे महास्थान । तुवां जातांचि जाण ।
होईल तुझी मनकामना । संदेह न धरीं मनांत ॥ १३९ ॥

तुवां जावें त्वरितेंसीं । जें जें वसे मानसीं ।
समस्त विद्या लावसी । तूंचि होसी ‘ विश्र्वकर्मा ‘ ॥ १४० ॥

चतुर्विध पुरुषार्थ । साध्य होतील तेथें त्वरित ।
यापरता आणिक स्वार्थ । काय असें सांग मज ॥ १४१ ॥

तो देव असे दयाळ । विचित्र असे त्याचा खेळ ।
उपमन्यु म्हणिजे बाळ । त्यासी दिधला क्षीरसिंधु ॥ १४२ ॥

नाम ‘ आनंदकानन ‘ । विख्यात असे महास्थान ।
समस्तांची मनकामना । तये ठायीं होतसे ॥ १४३ ॥

नाम असे पुरी ‘ काशी ‘ । समस्त धर्माचिये राशी ।
सकळ जीवजंतूंसी । मोक्षस्थान परियेसा ॥ १४४ ॥

वास करिती तये स्थानीं । त्यातें देखतांचि नयनीं ।
जाती दोष पळोनि । स्थानमहिमा काय सांगूं ॥ १४५ ॥

ऐसें काशीस्थान असतां । का बा करिसी तूं चिंता ।
तेथील पुण्य वर्णितां । अशक्य माझे जिव्हेसी ॥ १४६ ॥

तया काशीनगरांत । जे जन तीर्थें हिंडत ।
एकेक पाउलीं पुण्य बहुत । अश्र्वमेध फळ असे ॥ १४७ ॥

धर्म-अर्थ-काम-मोक्ष । जे जे मनीं तुझे कांक्ष ।
जातांचि होईल साक्ष । संदेह न धरीं मनांत ॥ १४८ ॥

ऐकोनियां ब्रह्मचारी । साष्टांगीं नमन करी ।
कोठें आहे काशीपुरी । आपण असे अरण्यांत ॥ १४९ ॥

‘ आनंदकानन ‘ म्हणसी । स्वर्गीं असे कीं भूमीसी ।
अथवा जाऊं पाताळासी । कोठें असे सांग मज ॥ १५० ॥

या संसारसागरासी । तारावया तूंचि होसी ।
ज्ञान मातें उपदेशीं । तारीं मातें स्वामिया ॥ १५१ ॥

ऐशा काशीपुरासी । मातें कोण नेईल हर्षी ।
विनवूं जरी मी तुम्हांसी । घेवोनि जावें म्हणोनियां ॥ १५२ ॥

कार्य असलियां तुम्हांसी । मज कैसी बुद्धि देसी ।
आम्ही बाळक तुम्हांसी । म्हणोनि चरणीं लागला ॥ १५३ ॥

ऐसें म्हणता तापसी । आपण नेईन म्हणे हर्षी ।
तुजकरितां आपणासी । यात्रा घडे लाभ थोर ॥ १५४ ॥

यापरता आम्हांसी । काय लाभ असे विशेषीं ।
वृथा जन्म मानवासी । काशीवास न करितां ॥ १५५ ॥

तुजकरितां आपणासी । दर्शन घडे पुरी काशी ।
चला जाऊं त्वरितेंसीं । म्हणोनि दोघे निघाले ॥ १५६ ॥

मनोवेगें तात्काळीं । पातले विश्र्वेश्र्वराजवळी ।
तापसी म्हणे तये वेळीं । बाळा यात्रा करीं आतां ॥ १५७ ॥

बाळ म्हणे तापसीसी । स्वामी मातें निरोप देसी ।
नेणों यात्रा आहे कैसी । कवणेंपरी रहाटावें ॥ १५८ ॥

आपण बाळ ब्रह्मचारी । नेणें तीर्थ कवणेपरी ।
कवणें विधिपुरःसरीं । विस्तारुनि सांग मज ॥ १५९ ॥

तापसी म्हणे तयासी । सांगेन यात्राविधीसी ।
तुवां करावें भावेंसीं । नेमें भक्तिपूर्वक ॥ १६० ॥

पहिलें मणिकर्णिकेसी । स्नान करणें नेमेंसीं ।
जाऊनियां विनायकांसी । पांचाठायीं नमावें ॥ १६१ ॥

मग जावें महाद्वारा । विश्र्वनाथदर्शन करा ।
पुनरपि यावें गंगातीरा । मणिकर्णिकास्नान करावें ॥ १६२ ॥

मणिकर्णिकेश्र्वर । पूजा करीं निर्धार ।
जाऊनि कंबळाश्र्वतर । पूजा करी गा भावेंसीं ॥ १६३ ॥

पुढें ईश्र्वर-वासुकीसी । पूजा करी गा भक्तींसीं ।
पर्वतेश्र्वर पूजोनि हर्षी । गंगाकेशव पूजीं मग ॥ १६४ ॥

ललिता देवी पूजोनि । मग जावें तेथूनि ।
जरासंधेश्र्वर सगुणी । पूजा करीं गा भक्तींसीं ॥ १६५ ॥

सोमनाथ असे थोर । पूजावा शूळटंकेश्र्वर ।
तया पुढें वाराहेश्र्वर । पूजा करी गा ब्रह्मेश्र्वरीं ॥ १६६ ॥

अगस्त्येश्र्वर कश्यपासी । पूजा करीं गा हरिकेश-वनेश्र्वरासी ।
वैद्यानाथ महाहर्षी । ध्रुवेक्ष्वरा पूजीं मग ॥ १६७ ॥

गोकर्णेश्र्वर असे थोर । पूजा करीं गा हाटकेश्र्वर ।
अस्थिक्षेप-तटाकतीर । कीकसेश्र्वर पूजावा ॥ १६८ ॥

भारभूतेश्र्वरासी । पूजा करीं गा भावेंसीं ।
चित्रगुप्तेश्र्वरासी । चित्रघंटेसी पूजावें ॥ १६९ ॥

पशुपतीश्र्वर निका । पूजा करोनि बाळका ।
पितामह असे जो कां । त्या ईश्र्वरांते पूजावें ॥ १७० ॥

कलशेश्र्वर वंदूनि । पुढें जावें एकोमनीं ।
चंद्रेश्र्वरासी नमोनि । पूजा करीं गा वीरेश्र्वरा ॥ १७१ ॥

पुढें पूजीं विद्येश्र्वर । यानंतर अग्नीश्र्वर ।
मग पूजिजे नागेश्र्वर । हरिचंद्रेश्र्वर पूजीं जाण ॥ १७२ ॥

चिंतामणि-विनायका । सेनाविनायक देखा ।
पूजा करुनि ऐका । वसिष्ठ वामदेव मग पूजीं ॥ १७३ ॥

पुढें त्रिसंध्येश्र्वर । पूजीं लिंग असे थोर ।
विशालाक्षी मनोहर । धर्मेश्र्वर पूजीं मग ॥ १७४ ॥

विश्र्वबाहु पूजा निका । पुढें आशाविनायका ।
वृद्धादित्य असे जो कां । पूजा करीं गा मनोभावें ॥ १७५ ॥

चतुर्वक्त्रेश्र्वर थोर । लिंग असे मनोहर ।
पूजा करी गा ब्राह्मीश्र्वर । अनुक्रमेंकरुनियां ॥ १७६ ॥

मनः प्रकामेश्र्वर असे खूण । पुढें ईश्र्वरईशान ।
चंडी-चंडेश्र्वर जाण । पूजा करीं गा भक्तींसीं ॥ १७७ ॥

पूजीं भवानी-शंकर । ढुण्डीराज मनोहर ।
अर्ची राजराजेश्र्वर । लांगलीश्र्वर पूजिजे मग ॥ १७८ ॥

नकुलीश्र्वर पूजेसी । तुवां जावें भक्तींसीं ।
परान्न-परद्रव्येश्र्वरासी । प्रतिगृहेश्र्वर पूजीं मग ॥ १७९ ॥

निष्कलंकेश्र्वर थोर । असे लिंग मनोहर ।
पूजीं मार्कंडेयेश्र्वर । अप्सरेश्र्वर पूजीं मग ॥ १८० ॥

गंगेश्र्वर पूजोन । ज्ञानवापीं करीं स्नान ।
ज्ञानेश्र्वरा अर्चून । नंदिकेश्र्वरा पूजीं मग ॥ १८१ ॥

तारकेश्र्वर थोर । लिंग असे मनोहर ।
पूजीं महाकाळेश्र्वर । दंडपाणि पूजीं मग ॥ १८२ ॥

महेश्र्वरातें पूजोनि । अर्ची मोक्षेश्र्वर ध्यानीं ।
वीरभद्रेश्र्वर सुमनीं । पूजा करीं गा बाळका ॥ १८३ ॥

अविमुक्तेश्र्वरापाशीं । तुवां जाऊनियां हर्षी ।
पूजा करीं गा भावेंसी । मोदादि पंचविनायका ॥ १८४ ॥

आनंदभैरवपूजा करीं । पुनरपि जाय महाद्वारीं ।
जेथें असे मन्मथारि । विश्र्वनाथ परियेसा ॥ १८५ ॥

बाळा तुवां येणेंपरी । अंतर्गृहयात्रा करीं ।
मुक्तिमंडपाभीतरीं । जाऊनि मंत्र म्हणावा ॥ १८६ ॥

अंतर्गृहस्य यात्रेयं यथावद्या मया कृता ।
न्यूनातिरिक्तया शंभुः प्रीयतामनया विभुः ॥ १८७ ॥

ऐसा मंत्र जपोनि । विश्र्वनाथातें नमूनि ।
मग निघावें तेथूनि । ‘ दक्षिणमानस ‘ यात्रेसी ॥ १८८ ॥

मणिकर्णिकेसी जाऊनि । स्नान उत्तरवाहिनी ।
विश्र्वनाथातें पूजोनि । संकल्पावें यात्रेसी ॥ १८९ ॥

तेथोनि यावें हर्षी । मोदादि पंचविनायकांसी ।
पूजा करावी भक्तींसी । धुंडिराज पूजीं मग ॥ १९० ॥

पूजा भवानीशंकरा । दंडपाणि नमन करा ।
विशालाक्ष अवधारा । पूजीं तूं भक्तिभावें ॥ १९१ ॥

स्नान धर्मकूपेसी । श्राद्धादिविधि करा हर्षी ।
पूजा धर्मेश्र्वरासी । गंगाकेशव पूजीं मग ॥ १९२ ॥

पूजावी देवी ललिता । जरासंधेश्र्वर नमितां ।
पूजीं मग सोमनाथा । वाराहेश्र्वरा भक्तींसीं ॥ १९३ ॥

दशाश्र्वमेधतीर्थेसी । स्नान श्राद्धविधि करा हर्षी ।
प्रयागतीर्थीं परियेसीं । स्नान करा श्राद्ध कर्म ॥ १९४ ॥

पूजोनियां प्रयागेश्र्वरासी । दशाश्र्वमेध-ईश्र्वरासी ।
पूजा करीं गा भक्तीसीं । शीतलेश्र्वरासी पूजिजे ॥ १९५ ॥

अर्ची मग बंदी देवी । सर्वेश्र्वरी मनोभावीं ।
धुंडिराजा भक्तिपूवा । पूजा करीं गा ब्रह्मचारी ॥ १९६ ॥

तिळभांडेश्र्वर देखा । पूजा करी पुढें ऐका ।
रेवाकुंडीं स्नान निका । मानससरोवरीं मग स्नान ॥ १९७ ॥

श्राद्धादि पितृतर्पण । मानसेश्र्वर पूजोन ।
मनःकामना पावणें । ऐक बाळा ब्रह्मचारी ॥ १९८ ॥

केदारकुंडी स्नान । करावें तेथें तर्पण ।
केदारेश्र्वर पूजोन । गौरीकुंडीं स्नान करीं ॥ १९९ ॥

वृद्धकेदारेश्र्वर । पूजीं हनुमंतेश्र्वर ।
रामेश्र्वर मनोहर । पूजोनि श्राद्ध कृमिकुंडीं ॥ २०० ॥

सिद्धेश्र्वरासी करीं नमन । करुनि स्वप्नकुंडीं स्नान ।
स्वप्नेश्र्वरासी पूजोन । स्नान करीं गा संगमांत ॥ २०१ ॥

संगमेश्र्वर पूजोन । लोलार्ककूपी करीं स्नान ।
श्राद्धादिकर्मे आचरोन । गतिप्रदीप-ईश्र्वरासी ॥ २०२ ॥

पूजावें अर्कविनायका । पाराशरेश्र्वराअधिका ।
पूजा करोनि बाळका । सन्निहत्य-कुंडीं स्नान करीं ॥ २०३ ॥

कुरुक्षेत्र-कुंडीं देखा । स्नान करावें विशेखा ।
सुवर्णादिदान निका । तेथें तुम्हीं करावें ॥ २०४ ॥

अमृतकुंडीं स्नान निका । पूजीं दुर्गाविनायका ।
दुर्गादेवीसी बाळका । पूजा करीं मनोभावें ॥ २०५ ॥

पुढें चौसष्टी योगिनी । पूजा करीं गा एकोमनीं ।
कुक्कुट द्विजातें वंदुनी । मंत्र तेथे जपावा ॥ २०६ ॥

(श्र्लोक) वाराणस्यां दक्षिणेंऽगे ‘ कुक्कुटो ‘ नाम वै द्विजः ।
तस्य स्मरणमात्रेण दुःस्वप्नः सुस्वप्नो भवेत् ॥ २०७ ॥

(ओंवी) पुढें मासोपवासासी । पूजिजे गोईबाईसी ।
कवाडें घालूनियां तिसी । टोले तीन मारावे ॥ २०८ ॥

पूजा करीं रेणुकेसी । पुढें स्नान करावें हर्षी ।
शंखोद्धारकुंडेसी । शंखविष्णु पूजिजे ॥ २०९ ॥

कामाक्षिकुंडीं स्नान । कामाक्षिदेवी पूजोन ।
अयोध्याकुंडीं करीं स्नान । रामसीता पूजावीं ॥ २१० ॥

लवांकुशकुंडीं स्नान । लवकुशांचे पूजन ।
लक्ष्मीकुंडीं करीं स्नान । लक्ष्मीनारायण पूजिजे ॥ २११ ॥

सूर्यकुंडीं करीं स्नान । श्राद्धकर्म आचरोन ।
सांबादित्य पूजोन । जावें पुढें बाळका ॥ २१२ ॥

वैद्यनाथकुंड बरवें । तेथें स्नान करावें ।
वैद्यनाथासी पूजावें । एकोभावेंकरोनियां ॥ २१३ ॥

गोदावरीकुंडेसी । स्नान करा भक्तींसी ।
गौतमेश्र्वरलिंगासी । पूजावें तुवां ब्रह्मचारी ॥ २१४ ॥

अगस्त्यकुंडीं जाऊनि । स्नान करी मनापासोनि ।
अगस्त्येश्र्वरातें पूजोनि । वंदन करीं भक्तीभावें ॥ २१५ ॥

शुक्रकूपीं स्नान करोनि । शुक्रेश्र्वरातें अर्चूनि ।
मग पुढें अन्नपूर्णी । पूजा करीं गा भावेंसी ॥ २१६ ॥

धुंडिराज पूजोन । ज्ञानवापीं करी स्नान ।
ज्ञानेश्र्वर अर्चोन । दंडपाणीसी पूजीं मग ॥ २१७ ॥

आनंदभैरवासी वंदूनि । महाद्वारा जाऊनि ।
साष्टांगेसीं नमूनि । विश्र्वनाथा अर्चिजे ॥ २१८ ॥

ऐसी दक्षिणमानस । यात्रा असे विशेष ।
ब्रह्मचारी करीं गा हर्षें । योगिराज सांगतसे ॥ २१९ ॥

आतां उत्तरमानसासी । सांगेन विधि आहे कैशी ।
संकल्प करुनि मानसीं । निघावें तुवां तुवां बाळका ॥ २२० ॥

जावें पंचगंगेसी । स्नान करावें महाहर्षी ।
कोटीजन्म पाप नाशी । प्रख्यात असे पुराणांतरी ॥ २२१ ॥

‘ पंचगंगा ‘ ख्याति नामें । आहेत सांगेन उत्तमें ।
किरणा-धूतपापा नाम । तिसरें पुण्यसरस्वती ॥ २२२ ॥

गंगा यमुना मिळोन । पांच नामें विख्यात जाण ।
नामें असतीं सगुण । ऐक बाळा एकचित्तें ॥ २२३ ॥

कृतयुगीं त्या नदीसी । ‘ धर्मनदी ‘ म्हणती हर्षी ।
‘ धूतपाप ‘ नाम तिसी । त्रेतायुगीं अवधारा ॥ २२४ ॥

‘ बिंदुतीर्थ ‘ द्वापारीं । नाम जाण सविस्तारी ।
या कलियुगाभीतरीं । नाम जाणा ‘ पंचगंगा ‘ ॥ २२५ ॥

प्रयागासी माघमासीं । स्नान करितां फळें कैसीं ।
त्याहूनि पुण्य अधिकेसी । पंचगंगेसी कोटिगुण ॥ २२६ ॥

ऐशा पंचनदीसी । स्नान करितां भावेंसीं ।
एकोभावें बिंदुमाधवासी । पूजा करीं गा केशवा ॥ २२७ ॥

गोपालकृष्णासी पूजोनि । मग जावें नृसिंहभुवनीं ।
मंगळागौरीसी वंदूनि । गभस्तेश्र्वर पूजीं मग ॥ २२८ ॥

मयूखादित्यपूजेसी । तुवां जावें भक्तींसीं ।
पुनरपि जावें हर्षी । विश्र्वेश्र्वरदर्शना ॥ २२९ ॥

मागुती मुक्तिमंडपासी । जावें तुवां भक्तींसीं ।
संकल्पावें विधींसीं । निघावें उत्तरमानसा ॥ २३० ॥

मग निघावें तेथून । आदित्यातें पूजोन ।
आमोदकेश्र्वर आर्चोन । पापभक्षेश्र्वरा पूजिजे ॥ २३१ ॥

नवग्रहातें पूजोनि । काळभैरवातें पूजा ध्यानीं ।
क्षेत्रपाळा अर्चोनि । काळकूपीं स्नान करीं ॥ २३२ ॥

पूजा करुनि काळेश्र्वरा । हंसतीर्थी स्नान करा ।
श्राद्धादि पितृकर्म आचरा । ऐक बाळा एकचित्तें ॥ २३३ ॥

कृतिवासेश्र्वर देखा । पूजा करुनि बाळका ।
पुढें जाऊनि ऐका । शंखवापीं स्नान करीं ॥ २३४ ॥

तेथें आचमनें करुनि तीनी । रत्नेश्र्वरातें पूजोनि ।
सतीश्र्वरा अर्चोनि । दक्षेश्र्वर पूजीं मग ॥ २३५ ॥

चतुर्वक्त्रेश्र्वर पूजा । करीं गा बाळा तूं वोजा ।
पुढें स्नान करणें काजा । वृद्धकाळकूपा जाईं ॥ २३६ ॥

काळेश्र्वरा पूजोन । तुवां जावें भक्तीनें ।
अपमृत्येश्र्वरा पूजोन । ध्यान करीं गा बाळका ॥ २३७ ॥

मंदाकिनी स्नान करणें । मध्वमेश्र्वरातें पूजणें ।
तेथोनि मग पुढें जाणें । जंबुकेश्र्वरा पूजावया ॥ २३८ ॥

वक्रतुंडपूजेसी । तुवां जावें भक्तींसीं ।
दंडखात कूपेसी । स्नान श्राद्ध तुम्ही करा ॥ २३९ ॥

पुढें भूतभैरवासी । पूजिजे जैगेश्र्वरासी ।
जैगीषव्यगुहेसी । नमन करुनि पुढें जावें ॥ २४० ॥

घंटाकुमडीं स्नान करी । व्याघ्रेश्र्वरातें नमस्कारी ।
कुंदुकेश्र्वरातें अवधारी । पूजा करीं गा भक्तीसी ॥ २४१ ॥

ज्येष्ठवापीं स्नान करणें । ज्येष्ठेश्र्वरातें पूजणें ।
सवेंचि तुवां पुढें जाणें । स्नान करणें सप्तसागरा ॥ २४२ ॥

तेथोनियां वाल्मीकेश्र्वरासी । पूजा करीं गा भक्तींसी ।
भीमलोटा जाऊनि हर्षी । भीमेश्र्वर पूजावा ॥ २४३ ॥

मातृ-पितृकुंडेसी । करावें श्राद्ध विधीसीं ।
पिशाचमोचन पूजेसी । पुढें जावें अवधारा ॥ २४४ ॥

पुढें कपर्दिंकेश्र्वरासी । पूजा करी गा भक्तींसी ।
कर्कोटकवापीसी । स्नान करी गा बाळका ॥ २४५ ॥

कर्कोटक ईश्र्वरासी । पूजा करीं गा भक्तींसी ।
पुढें ईश्र्वरगंगेसी । स्नान दान करावें ॥ २४६ ॥

अग्नीश्र्वराचे पूजेसी । तुवां जावें भक्तीसी ।
चक्रकुंडीं स्नानासी । श्राद्धादि कर्मे करावीं ॥ २४७ ॥

उत्तरार्क पूजोन । मत्स्योदरीं करीं स्नान ।
ॐकारेश्र्वर अर्चोन । कपिलेश्र्वर पूजिजे मग ॥ २४८ ॥

ऋणमोचन तीर्थासी । श्राद्ध करा भक्तींसी ।
पापमोचनतीर्थासी । स्नान श्राद्धादि करावें ॥ २४९ ॥

कपालमोचन तीर्थी स्नान । करावें श्राद्धादितर्पण ।
कुलस्तंभा जाऊन । पूजा करीं गा भक्तींसी ॥ २५० ॥

असे तीर्थ वैतरणी । स्नान श्राद्ध करा तया स्थानीं ।
विधिपूर्वक गोदानी । देतां पुण्य बहुत असे ॥ २५१ ॥

मग जावें कपिलाधारा । स्नान श्राद्ध तुम्ही करा ।
सवत्सेंसीं द्विजवरा । गोदान द्यावें परियेसा ॥ २५२ ॥

वृषभध्वजातें पूजोन । मग निघावें तेथून ।
ज्वालानृसिंह वंदोन । वरणासंगमीं तुम्हीं जावें ॥ २५३ ॥

स्नान श्राद्ध करोनि । केशवादित्य पूजोनि ।
आदिकेशव वंदोनि । पुढें जावें परियेसा ॥ २५४ ॥

प्रल्हादतीर्थ असे बरवें । स्नान श्राद्ध करावें ।
प्रल्हादेश्र्वरातें पूजावें । एकोभावें परियेसीं ॥ २५५ ॥

पिलिपिला तीर्थ थोर । स्नान तेथें करणें मनोहर ।
पूजोनियां त्रिलोचनेश्र्वर । असंख्यातेश्र्वर पूजिजे ॥ २५६ ॥

पुढें जावें महादेवासी । पूजा करावी भक्तींसीं ।
नर्मदेश्र्वर हर्षीं । एकोभावें अर्चावा ॥ २५७ ॥

गंगा-यमुना-सरस्वतीश्र्वरासी । लिंगे तीन्ही विशेषीं ।
पूजा करी गा भक्तींसीं । कामतीर्थ मग पाहें ॥ २५८ ॥

कामेश्र्वरासी पूजोनि । गोप्रतारतीर्थ स्नानीं ।
पंचगंगेसी जाऊनि । स्नान मागुतीं करावें ॥ २५९ ॥

मणिकर्णिका स्नान करणें । जलाशायीतें पूजणें ।
हनुमंतातें नमन करणें । मोदादि पंच विनायका ॥ २६० ॥

पूजावें अन्नपूर्णेसी । ढुंढिराजा परियेसीं ।
ज्ञानवापीं स्नानेंसीं । ज्ञानेश्र्वर पूजावा ॥ २६१ ॥

पूजी दंडपाणीसी । मोक्षलक्ष्मीविलांसासी ।
पूजा पंचपांडवांसी । द्रौपदी-द्रुपदविनायका ॥ २६२ ॥

पूजा आनंदभैरवासी । अविमुक्तेश्र्वरा हर्षीं ।
पूजोनि संभ्रमेंसीं । विश्र्वनाथासन्मुख ॥ २६३ ॥

(श्र्लोक) ” उत्तरमानसयात्रेयं यथावद्या मया कृता ।
न्यूनातिरिक्तया शंभुः प्रीयतामनया विभुः ” ॥ २६४ ॥

ऐसा मंत्र जपोनि । साष्टांगीं नमन करुनि ।
मग निघावें तेथोनि । पंचक्रोशयात्रेसी ॥ २६५ ॥

संकल्प करोनियां मनीं । जावें स्वर्गद्वारभुवनीं ।
गंगाकेशवापासोनि । हरिश्र्चंद्रमंडपा ॥ २६६ ॥

स्वर्गद्वारा असे जाण । मणिकर्णिका विस्तीर्ण ।
तुवां तेथें जावोन । संकल्पावें विधीसी ॥ २६७ ॥

हविष्यान्न पूर्व दिवसीं । करोनि असावें शुचीसीं ।
प्रातःकाळीं गंगेसी । स्नान आपण करावें ॥ २६८ ॥

धुंडिराजा प्रार्थोनि । मागावें करुणावचनीं ।
पुनर्दर्शन दे म्हणोनि । विनवावें परियेसा ॥ २६९ ॥

गंगेतें नमोनि । जावें मग विश्र्वनाथभुवनीं ।
मग निघावें तेथोनि । भवानीशंकर पूजावया ॥ २७० ॥

जावें मुक्तिमंडपासी । नमोनि निघावें संतोषीं ।
धुंडिराज-पूजेसी । पुनरपि जावें परियेसा ॥ २७१ ॥

मागुती यावें महाद्वारा । विश्र्वेश्र्वर-पूजा करा ।
मोदादि पंच विघ्नेश्र्वरां । नमन करीं दंडपाणीसी ॥ २७२ ॥

पूजा आनंदभैरवासी । मागुतीं जावें मणिकर्णिकेसी ।
पूजोनियां मणिकर्णिकेश्र्वरासी । सिद्धिविनायका पूजावें ॥ २७३ ॥

गंगाकेशव पूजोनि । ललितादेवी नमोनि ।
जरासंधेश्र्वर आणा ध्यानीं । दालभ्येश्र्वरासी मग पूजीं ॥ २७४ ॥

सोमनाथासी पूजा करीं । पुढें शूलटंकेश्र्वरीं ।
पूजा करीं वाराहेश्र्वरीं । दशाश्र्वमेधीं पूजीं मग ॥ २७५ ॥

बंदी देवीसी वंदोनि । सर्वेश्र्वराचें दर्शन करुनि ।
केदारेश्र्वरा ध्यानीं । हनुमंतेश्र्वरासी पूजावें ॥ २७६ ॥

पूजा करीं संगमेश्र्वरी । लोलार्का अवधारीं ।
अर्कविनायक पूजा करीं । दुर्गाकुंडीं स्नान मग ॥ २७७ ॥

दुर्गा देवी पूजोनि । अर्ची दुर्गागणेश्र्वर ध्यानीं ।
पुनर्दर्शन दे म्हणोनि । प्रार्थावें तेथें परियेसा ॥ २७८ ॥

विश्र्वक्सेन-ईश्र्वरासी । कर्दमतीर्थी स्नान हर्षीं ।
कर्दमेश्र्वरपूजेसी । तुवां जावें भक्तीनें ॥ २७९ ॥

मग जावें कर्दमकूपासी । पूजीं तुवां सोमनाथासी ।
विरुपाक्षलिंगासी । पूजा करीं गा ब्रह्मचारी ॥ २८० ॥

पुढें जावें नीलकंठासी । पूजा करीं गा भक्तीसीं ।
कर जोडोनि भावेसीं । कर्दमेश्र्वर स्मरावा ॥ २८१ ॥

पुन्हा दर्शन आम्हांसीं । दे म्हणावें भक्तींसी ।
मग निघावें वेगेंसी । नागनाथाते पूजेतें ॥ २८२ ॥

पुढें पूजिजे चामुंडेसी । मोक्षेश्र्वरा परियेसीं ।
कारुण्येश्र्वर भक्तींसीं । पूजा करीं गा बाळका ॥ २८३ ॥

वीरभद्रपूजेसी । जावें तेथोनि द्वितीय दुर्गेसी ।
विकटाख्य देवीसी । पूजा करीं गा मनोभावें ॥ २८४ ॥

पूजीं भैरव-उन्मत्त । काळकूटदेव ख्यात ।
विमलदुर्गा विचित्र । पूजा करीं गा बाळका ॥ २८५ ॥

पूजावें महादेवासी । नंदिकेश्र्वर पूजीं भरवसीं ।
भृंगेश्र्वर विशेषीं । पूजा करी गा मनोभावें ॥ २८६ ॥

गणप्रियांसी पूजोनि । विरुपाक्षातें नमूनि ।
यज्ञेश्र्वर अर्चोनि । विमलेश्र्वर पूजिजे मग ॥ २८७ ॥

ज्ञानेश्र्वर असे थोर । पूजा पुढें अमृतेश्र्वर ।
गंधर्वसागर मनोहर । पूजा करीं गा भक्तींसी ॥ २८८ ॥

भीमचंडी शक्तीसी । पूजी चंडीविनायकासी ।
रविरक्ताक्षगंधर्वासी । पूजा करीं गा मनोभावें ॥ २८९ ॥

नरकार्णवतारकासी । पूजीं गा भीमचंडीसी ।
विनविजे तुम्ही त्यासी । पुनर्दर्शन दे म्हणोनि ॥ २९० ॥

एकपादविनायकासी । पुढें पूजिजे भैरवासी ।
समागमें भैरवीसी । पूजा करी गा ब्रह्मचारी ॥ २९१ ॥

भूतनाथ सोमनाथ । कालनाथ असे ख्यात ।
पूजा करीं गा तूं त्वरित । कपर्देश्र्वरलिंगासी ॥ २९२ ॥

नागेश्र्वर कामेश्र्वर । पुढें पूजी गणेश्र्वर ।
पूजा करीं वीरभद्रेश्र्वर । चतुर्मुख विनायका ॥ २९३ ॥

देहलीविनायकासी । पूजीं गणेश-षोडशी ।
उद्दंडगणेशासी । पूजा करीं मनोहर ॥ २९४ ॥

उत्कलेश्र्वर महाथोर । असे लिंग मनोहर ।
पुढें एकादश रुद्र । रुद्राणीतें पूजावें ॥ २९५ ॥

तेथोनि जावें तपोभूमीसी । पूजा करीं गा भक्तींसी ।
रामेश्र्वर महाहर्षीं । पूजीं मग सोमनाथ ॥ २९६ ॥

भरतेश्र्वर असे थोर । लक्ष्मणेश्र्वर मनोहर ।
पूजीं मग शत्रुघ्नेश्र्वर । द्यावाभूमी अर्ची मग ॥ २९७ ॥

नहुषेश्र्वर पूजोन । करीं रामेश्र्वरध्यान ।
पुनर्दर्शन दे म्हणोन । विनवावें परियेसा ॥ २९८ ॥

असंख्यात तीर्थवरण । तेथें करावें तुम्ही नमन ।
असंख्यात लिंग जाण । पूजा करीं गा मननिर्मळ ॥ २९९ ॥

पुढें असे लिंग थोर । नामें जाणा देवसंधेश्र्वर ।
पूजा करीं गा मनोहर । पाशपाणि विनायका ॥ ३०० ॥

त्याची पूजा करुनि । पृथ्वीश्र्वरातें नमोनि ।
यूपसरीं स्नान करोनि । कपिलधारा स्नान करीं ॥ ३०१ ॥

वृषभध्वजासी पूजोनि । ज्वालानृसिंह वंदी चरणीं ।
वरणासंगमीं स्नान करुनि । श्राद्धादि कर्मे करावी ॥ ३०२ ॥

संगमेश्र्वर पूजावा । पुढें पूजीं तूं केशवा ।
खर्वविनायक बरवा । पूजा करीं गा ब्रह्मचारी ॥ ३०३ ॥

पूजीं प्रल्हादेश्र्वरासी । स्नान कपिलतीर्थासी ।
त्रिलोचनईश्र्वरासी । पूजा करीं गा भक्तीनें ॥ ३०४ ॥

पुढें असे महादेव । पंचगंगातीर ठाव ।
पूजा करीं गा भक्तीभावें । तया बिंदुमाधवासी ॥ ३०५ ॥

पूजिजे मंगळागौरीसी । गभस्तीश्र्वरा परियेसीं ।
वसिष्ठ-वामदेवासी । पर्वतेश्र्वरा पूजीं मग ॥ ३०६ ॥

महेश्र्वराचे पूजेसी । पुढें सिद्धिविनायकासी ।
पूजा सप्तावरणेश्र्वरासी । सर्वगणेश पूजावा ॥ ३०७ ॥

मग जावें मणिकर्णिकेसी । स्नान करावें विवेकेंसीं ।
विश्र्वेश्र्वर स्मरोनि मग हर्षी । महादेवासी पूजावें ॥ ३०८ ॥

पुनरपि जावें मुक्तिमंडपासी । नमन करावें विष्णूसी ।
पूजावें तुवां दंडपाणीसी । मग धुंडिराज अर्चावा ॥ ३०९ ॥

आनंदभैरवासी पूजोनि । आदित्येशातें नमोनि ।
पूजा करीं गा एकोमनीं । मोदादि पंचविनायकासी ॥ ३१० ॥

पूजा करीं गा विश्र्वेश्र्वरासी । मोक्षलक्ष्मीविलासासी ।
नमूनि जावें सन्मुखेंसी । मंत्र म्हणावा येणेंपरी ॥ ३११ ॥

(श्र्लोक) ” जय विश्र्वेश विश्र्वात्मन् काशीनाथ जगत्पते ।
त्वत्प्रसादान्महादेव कृता क्षेत्रप्रदक्षिणा ॥ ३१२ ॥

अनेकजन्मपापानि कृतानि मम शंकर ।
गतानि पंचक्रोशात्मलिंगस्यास्य प्रदक्षिणात् ॥ ३१३ ॥

(ओव्यां) ऐसा मंत्र जपोनि । पुढें जावें शिवध्यानीं ।
मुक्तिमंडपादि करोनि । आठां ठायीं वंदावें ॥ ३१४ ॥

प्रथम मुक्तिमंडपासी । नमन करावें परियेसीं ।
वंदिजे शृंगारमंडपासी । ऐश्र्वर्यमंडपासी मग जावे ॥ ३१५ ॥

ज्ञानमंडपा नमोनि । मोक्षलक्ष्मी-विलासस्थानीं ।
सुमुक्तमंडपा वंदोनि । आनंदमंडपा तुवां जावें ॥ ३१६ ॥

पुढें वैराग्यमंडपासी । तुवां जावें भक्तिंसीं ।
येणेंपरी यात्रेसी । करी गा बाळा ब्रह्मचारी ॥ ३१७ ॥

आणिक एक प्रकार । सांगेन ऐक विचार ।
‘ नित्ययात्रा ‘ मनोहर । ऐक बाळा गुरुदासा ॥ ३१८ ॥

सचैल शुचि होऊनि । स्नान चक्रपुष्करणीं ।
देवपितर तर्पोनि । ब्राह्मण-पूजा करावी ॥ ३१९ ॥

मग निघावें तेथोनि । द्रुपदादित्येश्र्वर पूजोनि ।
द्रुपदेश्र्वर नमोनि । श्रीविष्णूतें पूजावें ॥ ३२० ॥

मग नमावें दंडपाणी । महेश्र्वरातें पूजोनि ।
पुढें जावें तेथोनि । धुंडिराज अर्चावा ॥ ३२१ ॥

ज्ञानवापीं करीं स्नान । नंदिकेश्र्वर पूजोन ।
तारकेश्र्वर अर्चोन । पुढें जावें मग तुवां ॥ ३२२ ॥

महाकाळेश्र्वर देखा । पूजा करीं भावें एका ।
दंडपाणि विशेषा । पूजा करीं गा मनोहर ॥ ३२३ ॥

मग यात्रा विश्र्वेश्र्वर । करीं गा बाळा मनोहर ।
लिंग असे ओंकारेश्र्वर । प्रतिपदेसी पूजावा ॥ ३२४ ॥

मत्स्योदरी तीर्थेसीं । स्नान करावें पाडवेंसी ।
त्रिलोचन महादेवासी । दोनी लिंगे असतीं जाण ॥ ३२५ ॥

तेथें बीजतिजेसी । जावें तुवां यात्रेंसी ।
यात्रा जाणा चतुर्थीसी । कृत्तिवास लिंग जाणा ॥ ३२६ ॥

रत्नेश्र्वर पंचमीसी । चंद्रेश्र्वर पूजेसी ।
षष्ठीसी जावें तुवां हर्षी । ऐक शिष्या एकचित्तें ॥ ३२७ ॥

सप्तमी केदारेश्र्वर । अष्टमी लिंग धर्मेश्र्वर ।
वीरीश्र्वर लिंग थोर । नवमी यात्रा महापुण्य ॥ ३२८ ॥

कामेश्र्वर दशमीसी । एकादशीं विश्र्वकर्मेश्र्वरासी ।
द्वादशी मणिकर्णिकेसी । मणिकर्णिकेश्र्वर पूजावा ॥ ३२९ ॥

त्रयोदशीं प्रदोषेसी । पूजा अविमुक्तेश्र्वरासी ।
चतुर्दशीं विशेषीं । विश्र्वेश्र्वर पूजावा ॥ ३३० ॥

जो कोणी काशीवासी । असेल नर परियेसीं ।
करावी यात्रा आहे ऐसी । नाहींतरी विघ्नें घडतीं ॥ ३३१ ॥

शुक्लपक्षीं येणेंपरी । यात्रा करावी मनोहरी ।
कृष्णपक्ष आलियावरी । यात्रा करावी सांगेन ॥ ३३२ ॥

चतुर्दशी धरुनि । यात्रा करा प्रतिदिनीं ।
एकेक पृथक् करुनि । सांगेन ऐका एकचित्तें ॥ ३३३ ॥

वरुणानदी करा स्नान । करा शैल्येश्र्वर दर्शन ।
संगमेश्र्वर पूजोन । संगमी स्नान तये दिनीं ॥ ३३४ ॥

स्वलीनतीर्थस्नानासी । स्वलीनेश्र्वर पूजा हर्षी ।
मंदाकिनी येरे दिवशीं । पूजा करीं मध्यमेश्र्वरा ॥ ३३५ ॥

मणिकर्णिका स्नानेंसीं । पूजा ईशानेश्र्वरासी ।
हिरण्यगर्भ परियेसीं । लिंग दोनी पूजिजे ॥ ३३६ ॥

स्नान धर्मकूपेसी । करीं पूजा गोप्रेक्षेश्र्वरासी ।
पूजा करी तया दिवसीं । ऐक बाळा ब्रह्मचारी ॥ ३३७ ॥

कपिलधारा तीर्थासी । स्नान करावें भक्तींसीं ।
वृषभध्वज लिंगासी । पूजा सप्तमी दिनीं ॥ ३३८ ॥

उपशांतकूपेसी । स्नान करावें भक्तींसीं ।
उपशांतेश्र्वरासी । पूजा करीं गा तया दिनीं ॥ ३३९ ॥

पंचचूडाडोहांत । स्नान करावें शिव ध्यात ।
ज्येष्ठेश्र्वरलिंग त्वरित । पूजावें तया दिवशीं ॥ ३४० ॥

कूप-चतुःसमुद्रेंसी । स्नान करीं गा भावेंसीं ।
समुद्रेश्र्वर हर्षी । पूजा करीं तया दिनीं ॥ ३४१ ॥

देवापुढें कूप असे । स्नान करावें संतोषें ।
शुक्रेश्र्वरा पूजा हर्षे । तया दिनीं परियेसा ॥ ३४२ ॥

दंडखात तीर्थेसी । स्नान करा तुम्ही हर्षी ।
व्याघ्रेश्र्वरपूजेसी । तुवां जावे तया दिनीं ॥ ३४३ ॥

शौनकेश्र्वरतीर्थेसी । स्नान करुनि देवासी ।
तीर्थनामें लिंगासी । पूजा करा मनोहर ॥ ३४४ ॥

जंबुकतीर्थ मनोहर । स्नान करावें शुभाचार ।
पूजा करीं गा जंबुकेश्र्वर । चतुर्दश लिंग असे ॥ ३४५ ॥

शुक्लकृष्णपक्षेंसी । अष्टमी तिथी विशेषीं ।
पूजावें तुम्हीं लिंगासी । सांगेन ऐका महापुण्य ॥ ३४६ ॥

दक्षेश्र्वर पार्वतीश्र्वर । तिसरा पशुपतीश्र्वर ।
गंगेश्र्वर नर्मदेश्र्वर । पूजा करीं गा मनोभावें ॥ ३४७ ॥

गभस्तेश्र्वर सतीश्र्वर । मध्यमेश्र्वर असे थोर ।
तारकेश्र्वर निर्धार । नव लिंगे पूजावीं ॥ ३४८ ॥

आणिक लिंगे एकादश । नित्ययात्रा विशेष ।
आग्नीघ्रेश परियेस । यात्रा तुम्हीं करावी ॥ ३४९ ॥

दुसरा असे उर्वशीश्र्वर । नकुलेश्र्वर मनोहर ।
चौथा आषाढेश्र्वर । भारभूतेश्र्वर जाणावा ॥ ३५० ॥

लांगलीश्र्वरीं पूजा । करा त्रिपुरांतका वोजा ।
मनःप्रकामेश्र्बरकाजा । तुम्हीं जावें पूजेसी ॥ ३५१ ॥

प्रीतिकेश्र्वर देखा । मदालसेश्र्वर ऐका ।
तिलपर्णेश्र्वर निका । पूजा करीं भावेंसीं ॥ ३५२ ॥

आतां शक्तियात्रा करावयासी । सांगेन ऐका विधीसी ।
शुक्लपक्ष-तृतीयेसी । आठ यात्रा कराव्या ॥ ३५३ ॥

गोप्रेक्षतीर्थ देखा । स्नान करुनि ऐका ।
पूजा मुखनिर्माळिका । भक्तिभावें करोनि ॥ ३५४ ॥

ज्येष्ठवापीं स्नानेसीं । ज्येष्ठगौरी पूजा हर्षीं ।
स्नान करा ज्ञानवापीसी । शृंगार-सौभाग्यगौरी पूजावी ॥ ३५५ ॥

स्नान करा विशाळगंगेसी । पूजा विशाळगौरीसी ।
ललितातीर्थस्नानेंसी । ललिता देवी पूजावीं ॥ ३५६ ॥

स्नान भवानीतीर्थेंसीं । पूजा करा भवानींसी ।
बिंदुतीर्थ स्नानासी । मंगळागौरी पूजावी ॥ ३५७ ॥

पूजा इतुके शक्तींसी । मग पूजिजे लक्ष्मीसी ।
येणें विधीं भक्तींसी । यात्रा करावी मनोहर ॥ ३५८ ॥

यात्रा तिथी-चतुर्थीसी । पूजा सर्वगणेशासी ।
मोदक द्यावे विप्रांसी । विघ्न न करी तीर्थवासियांते ॥ ३५९ ॥

मंगळ-रविवारेसी । यात्रा करीं भैरवांसी ।
षष्ठी तिथी प्रीतींसीं । जावें तुम्हीं मनोहर ॥ ३६० ॥

रविवार सप्तमीसी । यात्रा करावी रविदेवासी ।
नवमी अष्टमी चंडीसी । यात्रा तुम्हीं करावी ॥ ३६१ ॥

अंतर्गृहयात्रेसी । करावी तुम्हीं प्रतिदिवसीं ।
विस्तार काशीखंडासी । असे ऐक ब्रह्मचारी ॥ ३६२ ॥

ऐसी विश्र्वेश्र्वर यात्रा । करावी तुवां पवित्रा ।
आपुले नाभीं सोमसूत्रा । लिंगप्रतिष्ठा करावी ॥ ३६३ ॥

इतुकें ब्रह्मचारियासी । यात्रा सांगे तो तापसी ।
आचरे येणें विधींसीं । तुझी वासना पुरेल ॥ ३६४ ॥

तुजवरी कृपा असे गुरु । प्रसन्न होईल शंकरु ।
मनीं धरीं गा निर्धारु । गुरुस्मरण करीत असे ॥ ३६५ ॥

इतकें सांगोनि तापसी । अदृश्य झाला परियेसीं ।
ब्रह्मचारी म्हणे हर्षी । हाचि माझा गुरु सत्य ॥ ३६६ ॥

अथवा होईल ईश्र्वरु । मजवरी कृपा केली श्रीगुरु ।
कार्य साधलें निर्धारु । म्हणोनि मनीं विचारी तो ॥ ३६७ ॥

नाराधितां आपण देखा । भेटला मज पिनाका ।
गुरुकृपा होय जों कां । सकळाभीष्ट पावीजे ॥ ३६८ ॥

समस्त देवीं ऐसी गति । दिलियावांचून न देती ।
ईश्र्वर भोळाचक्रवर्ती । गुरुप्रसादें भेटला ॥ ३६९ ॥

दान यज्ञ तपस । कांहीं न करतां सायास ।
भेटी जाहली विश्र्वेशास । गुरुकृपेंकरोनि ॥ ३७० ॥

ऐसें श्रीगुरुस्मरण करीत । ब्रह्मचारी जाय त्वरित ।
विधिपूर्वक आचरीत । यात्रा केली भक्तीनें ॥ ३७१ ॥

पूजा करितां भक्तींसीं । प्रसन्न झाला व्योमकेशी ।
निजस्वरुपें सन्मुखेसीं । उभा राहिला शंकर ॥ ३७२ ॥

प्रसन्न होऊनि शंकर । म्हणे दिधला माग वर ।
संतोषोनि त्वष्ट्टकुमार । विनविता जाहला वृत्तांत ॥ ३७३ ॥

जें जें मागितलें श्रीगुरु । आणिक त्याचे कन्याकुमरु ।
सांगता जाहला विस्तारु । तया शंकराजवळी देखा ॥ ३७४ ॥

संतोषोनि ईश्र्वर । देता जाहला अखिल वर ।
म्हणे बाळा माझा कुमर । सकळ विद्याकुशळ होसी ॥ ३७५ ॥

तुवां केली गुरुभक्ति । तेणें जाहलों आपण तृप्ति ।
अखिल विद्या तुझे हातीं । ‘ विश्र्वकर्मा ‘ तूंचि होसी ॥ ३७६ ॥

चतुर्विध पुरुषार्थ । लाधेल तुज परमार्थ ।
सृष्टी रचावया तूं समर्थ । होसी जाण त्वष्ट्टपुत्रा ॥ ३७७ ॥

ऐसा वर लाधोन । त्वष्टापुत्र आनंदोन ।
केलें लिंग स्थापन । आपुलें नामीं तेथे देखा ॥ ३७८ ॥

मग निघाला तेथोनि । केली आइती तत्क्षणीं ।
प्रसन्न होतां शूलपाणि । काय नोहे परियेसा ॥ ३७९ ॥

जें जें मागितलें गुरु । सकळ वस्तु केल्या चतुरु ।
घेऊनि गेला वेगवक्त्रु । तया गुरुसन्मुखेंसी ॥ ३८० ॥

सकळ वस्तु देऊनि । लागतसे श्रीगुरुचरणीं ।
अनुक्रमें गुरुरमणी । पुत्र कन्येसी वंदिले ॥ ३८१ ॥

उल्हास जाहला श्रीगुरुसी । आलिंगतसे महाहर्षी ।
म्हणे शिष्य ताता ज्ञानराशि । तुष्टलों तुझे भक्तीतें ॥ ३८२ ॥

सकळ विद्याकुशळ होसी । अष्टैश्र्वर्ये नांदसी ।
त्रैमूर्ति होतील तुज वशी । ऐक शिष्यशिखामणि ॥ ३८३ ॥

घर केलें तुवां आम्हांसी । आणिक वस्तु विचित्रेंसी ।
चिरंजीव तूंचि होसी । आचंद्रार्क तुझें नाम ॥ ३८४ ॥

स्वर्गमृत्युपाताळासी । तुझे पसरवीं चातुर्यासी ।
रचना तुझी सृष्टीसी । चौदा चौसष्टी तूंचि ज्ञाता ॥ ३८५ ॥

तुज वश्य अष्ट सिद्धि । होतील जाण नव निधि ।
चिंता कष्ट तुज न होती कधीं । म्हणोनि वर देता जाहला ॥ ३८६ ॥

ऐसा वर लाधोनि । गेला शिष्य महाज्ञानी ।
येणेंपरी विस्तारुनि । सांगे ईश्र्वर पार्वतीसी ॥ ३८७ ॥

ईश्र्वर म्हणे गिरिजेसी । गुरुभक्ति आहे ऐसी ।
एकभाव असे ज्यासी । सकळाभीष्ट तो पावे ॥ ३८८ ॥

भव म्हणिजे सागरु । उतरावया पैल पारु ।
समर्थ असे एक गुरु । त्रैमूर्ति त्याच्या आधीन ॥ ३८९ ॥

याकारणें त्रैमूर्ति । गुरुचि होय सिद्धांती ।
वेदशास्त्रें बोलती । गुरुविणें पार नाहीं ॥ ३९० ॥

(श्र्लोक) यस्य देवे परा भक्तिर्ययथा देवे तथा गुरौ ।
तस्यै ते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ ३९१ ॥

(ओंव्या) ऐसें ईश्र्वर पार्वतीसी । सांगता जाहला विस्तारेंसी ।
म्हणोनि श्रीगुरु प्रीतीसीं । निरोपिलें सायंदेव-द्विजातें ॥ ३९२ ॥

इतुकें होतां रजनीसी । उदय जाहला दिनकरासी ।
चिंता म्हणिजे अंधकारासी । गुरुकृपा ज्योति जाणा ॥ ३९३ ॥

संतोषोनि द्विजवरु । करिता जाहला नमस्कारु ।
ऐसी बुद्धि देणार गुरु । तूंचि स्वामी कृपानिधि ॥ ३९४ ॥

नमन करुनि श्रीगुरुसी । विनवीतसे भावेंसी ।
स्वामी कथा निरोपिलीसी । अपूर्व मातें वाटलें ॥ ३९५ ॥

काशीयात्राविधान । निरोपिलें मज विस्तारुन ।
ते वेळीं तेथेंचि होतों आपण । तुम्हांसहित स्वामिया ॥ ३९६ ॥

पाहे आपुले दृष्टांतीं । स्वामी काशीपुरीं असती ।
जागृतीं अथवा सुषुप्तीं । नकळे मातें स्वामिया ॥ ३९७ ॥

म्हणोनि विप्र तये वेळीं । वंदी श्रीगुरुचरणकमळीं ।
विनवीतसे करुणाबहाळी । भावभक्तीकरोनियां ॥ ३९८ ॥

जय जया परमपुरुषा । परात्परा परमहंसा ।
भक्तजनहृदयनिवासा । श्रीनृसिंहसरस्वती ॥ ३९९ ॥

ऐसें तया अवसरीं । पूर्वज तुझा स्तोत्र करी ।
सांगेन तुज अवधारीं । एकचित्तें परियेसीं ॥ ४०० ॥

(स्तोत्र अष्टक) आदौ ब्रह्म त्वमेव सर्व जगतां, वेदात्ममूर्तिं विभुं ।
पश्र्चात् क्षोणिजडा विनाश-दितिजां, कृताऽवतारं प्रभो ।
हत्वा दैत्यमनेकधर्मचरितं, भूत्वाऽत्मजोऽत्रेर्गृहे ।
वंदेऽहं नरकेसरीसरस्वती-श्रीपादयुग्मांबुजम् ॥ ४०१ ॥

भूदेवाखिलमानुष विदुजना, बाधायमानं कलिं ।
वेदादुष्यमनेकवर्णमनुजा भेदादि भूतोन्नतम् ।
छेदःकर्मतमान्धकारहरणं श्रीपाद-सूर्योदये ।
वंदेऽहं नरकेसरीसरस्वती-श्रीपादयुग्मांबुजम् ॥ ४०२ ॥

धातस्त्वं हरि शंकर प्रति गुरो, जाताग्रजन्मं विभो ।
हेतुः सर्वविदोजनाय तरणं ज्योतिःस्वरुपं जगत् ।
चातुर्थाश्रमस्थापितं क्षितितले, पातुः सदा सेव्ययं ।
वंदेऽहं नरकेसरीसरस्वती-श्रीपादयुग्मांबुजम् ॥ ४०३ ॥

चरितं चित्रमनेकीर्तिमतुले, परिभूतभूमंडले ।
मूकं वाक्य दिवाधंकस्य नयनं, वंध्या च पुत्रं ददौ ।
सौभाग्यं विधवा च दायक श्रियं, दत्वा च भक्तं जनं ।
वंदेऽहं नरकेसरीसरस्वती-श्रीपादयुग्मांबुजम् ॥ ४०४ ॥

दुरितं घोरदरिद्रदावतिमिरं, —-हरणं जगज्ज्योतिषं ।
स्वर्धेनुं सुरपादपूजितजना, करुणाब्धिं भक्तार्तितः ।
नरसिंहेद्र-सरस्वतीश्र्वर विभो, शरणागतं रक्षकं ।
वंदेऽहं नरकेसरीसरस्वती-श्रीपादयुग्मांबुजम् ॥ ४०५ ॥

गुरुमूर्तिश्र्चरणारविंदयुगलं, —स्मरणं कृतं नित्यसौ ।
चरितं क्षेत्रमनेकतीर्थसफलं, सरितादि भागीरथी ।
तुरगामेध-सहस्त्रगोविदुजनाः, सम्यक ददन् तत्फलं ।
वंदेऽहं नरकेसरीसरस्वती-श्रीपादयुग्मांबुजम् ॥ ४०६ ॥

नो शक्यं तव नाममंगल स्तुवं, वेदागमागोचरं ।
पादद्वं हृदयाब्जमंतरदलं, निर्धार मीमांसतं ।
भूयोभूयः स्मरन् नमामि मनसा, श्रीमदगुरुं पाहि मां ।
वंदेऽहं नरकेसरीसरस्वती-श्रीपादयुग्मांबुजम् ॥ ४०७ ॥

भक्तानां तरणार्थ सर्वजगतां, दीक्षा ददन् योगिनां ।
सुक्षेत्रं पुरगाणगस्थित प्रभो, दत्वा चतुष्कामदं ।
स्तुत्वा भक्तसरस्वती गुरुपदं, जित्वाद्यदोषादिकं ।
वंदेऽहं नरकेसरीसरस्वती-श्रीपादयुग्मांबुजम् ॥ ४०८ ॥

एवं श्रीगुरुनाथमष्टकमिदं स्तोत्रं पठेन्नित्यसौ ।
तेजोवर्चबलोन्नतं श्रियकरं आनंदवर्धं वपुः ।
पुत्रापत्यमनेकसंपदशुभा, दीर्घायुमारोग्यतां ।
वंदेऽहं नरकेसरीसरस्वती-श्रीपादयुग्मांबुजम् ॥ ४०९ ॥

येणेंपरी स्तोत्र करीत । मागुती करी दंडवत ।
सद्गदित कंठ होत । रोमांच अंगीं उठियेले ॥ ४१० ॥

म्हणे त्रैमूर्तीचा अवतारु । तूंचि देवा जगद्गुरु ।
आम्हां दिसतोसी नरु । कृपानिधि स्वामिया ॥ ४११ ॥

मज दाविला परमार्थ । लभ्य चारी पुरुषार्थ ।
तूंचि सत्य विश्र्वनाथ । काशीपूर तुजपाशीं ॥ ४१२ ॥

ऐसेंपरी श्रीगुरुसी । विनवी विप्र परियेंसीं ।
संतोषोनि महाहर्षी । निरोप देती तये वेळीं ॥ ४१३ ॥

श्रीगुरु म्हणती सायंदेवासी । दाखविली तुज काशी ।
पुढें वंश एकविसी । यात्राफळ तुम्हां असे ॥ ४१४ ॥

तूंचि आमुचा निजभक्त । दाविला तुज दृष्टांत ।
आम्हांपाशीं सेवा करीत । राहें भक्ता म्हणितलें ॥ ४१५ ॥

जरी राहसी आम्हांपाशीं । नको वंदूं म्लेंच्छासी ।
आणोनियां स्त्रीपुत्रांसी । भेटी करवीं म्हणितले ॥ ४१६ ॥

निरोप देऊनि द्विजासी । गेले श्रीगुरु मठासी ।
सदानंद जैसी तैसी । होतो श्रीगुरुभक्तजनां ॥ ४१७ ॥

आज्ञा घेवोनि सहज । गेला तुमचा पूर्वज ।
कलत्रपुत्रांसहित द्विज । आला श्रीगुरुदर्शना ॥ ४१८ ॥

भाद्रपद चतुर्दशी । शुक्लपक्ष परियेसीं ।
आले शिष्य भेटीसी । एकोभावेंकरोनि ॥ ४१९ ॥

येती शिष्य लोटांगणी । एकोभावें तनुमनीं ।
येऊनि लागती चरणीं । सद्गदित कंठ जाहले ॥ ४२० ॥

कर जोडूनि तये वेळीं । स्तोत्र करिती तेही सकळीं ।
” ॐ नमो जी चंद्रमौळी । त्रैमूर्ति तूंचि होसी ॥ ४२१ ॥

त्रैमूर्तीचा अवतारु । जाहलासी स्वामी जगद्गुरु ।
नकळे पार हरिहरु- । ब्रह्मादिका गुरुनाथा ॥ ४२२ ॥

तुझा महिमा वर्णावयासी । शक्ती कैंची आम्हांसी ।
आदिपुरुष भेटलासी । कृपानिधि स्वामिया ॥ ४२३ ॥

जैसा चंद्र चकोरासी । उदय होय सुधारसीं ।
तैसे आम्ही संतोषी । तुझे चरण देखतां ॥ ४२४ ॥

पूर्वजन्मीं पापराशि । केल्या होत्या बहुवसीं ।
स्वामी तुझे दर्शनेंसी । पुनीत झालों म्हणतसे ॥ ४२५ ॥

जैसा चिंतामणि स्पर्श होतां । लोह कांचन होय तत्त्वता ।
मृत्तिका जंबुनदींत पडतां । तत्काळीं होय सुवर्ण ॥ ४२६ ॥

जैसा मानस-सरोवरासी । कावळा जाय स्वभावेंसी ।
तत्काळ होय राजहंसी । तैसें तुझे दर्शनेंसीं पुनीत जाहलों ॥ ४२७ ॥

(श्र्लोक) गंगा पापं शशी तापं दैन्यं कल्पतरुस्तथा ।
पापं तापं दैन्यं च हरेच्छ्रीगुरुदर्शनम् ॥ ४२८ ॥

(टिका) गंगास्नान पाप नाशी । ताप हरतो शशी ।
कल्पवृक्षछायेसीं । कल्पिलें फळ पाविजे ॥ ४२९ ॥

एकेकाचे एकेक गुण । ऐसे असती लक्षण ।
दर्शन होतां श्रीगुरुचरण । तिन्ही फळ पाविजे ॥ ४३० ॥

पाप हरतें तात्काळीं । ताप चिंता जाय सकळीं ।
दैन्यकानना जाळी । श्रीगुरुचरणदर्शन ॥ ४३१ ॥

चतुर्विध पुरुषार्थ । देता होय श्रीगुरुनाथ ।
ऐसा वेदसिद्धांत । देखिले तूंते आजि आम्हीं ॥ ४३२ ॥ “

म्हणोनियां आनंदेंसीं । गायन करी संतोषी ।
अनेक रागें परियेसीं । कर्नाटक भाषेंकरुनियां ॥ ४३३ ॥

कंडेनिंदु भक्तजनर भाग्यनिधिया, भू— ।
मंडलोळगे नारसिंह सरस्वतीया ॥ ध्रू. ॥
कंडेनिंदु दृष्टीयिंद वारिजळपादवन्नु ।
हृदयकमलदल्लि भजिसे सुखवनीव जगत्पतीया ।
कंडेनिंदु भक्तजनर भाग्यनिधिया, भू— ।
मंडलोळगे नारसिंह सरस्वतीया ॥
भोगिजनरि–गेल्ल काम्य–फलगळित्तु सलहुतिरुव ।
योगिनीय-रोडेय नार-सिंहसरस्वतिय पाद ॥
कंडेनिंदु भक्तजनर भाग्यनिधिया, भू— ।
मंडलोळगे नारसिंह सरस्वतीया ॥ ४३१ ॥

वाक्यकारण नागि जगदि-हिडिदु दंडकमंडलवनु ।
सगुणनेनिसि वलिद श्रीगुरु यतिवरन्न ।
कंडेनिंदु भक्तजनर भाग्यनिधिया, भू— ।
मंडलोळगे नारसिंह सरस्वतीया ॥ ४३२ ॥

धरेगे गाणगपुर कैला- स हरिदासरोडेय नेनिसि ।
करुणदीवरवित्तु पोरेव अनुदिन गुरुचरणवन्नु ।
कंडेनिंदु भक्तजनर भाग्यनिधिया, भू— ।
मंडलोळगे नारसिंह सरस्वतीया ॥ ४३४ ॥

(पद दुसरें) कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ।
मंडलदोळगे यतिवरराय चंद्रमन्ना ।
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा । ध्रु. ॥
तत्वबोधेय उपनिषत् तत्वचरितना ।
व्यक्तवाद परब्रह्म मूर्तियनिसुवना ॥
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ।
मंडलदोळगे यतिवरराय चंद्रमन्ना ।
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ॥ १ ॥

शेषशयन परवेषकायकना ।
लेसुकृपेय निमेषनेंच भाषापालकना ।
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ।
मंडलदोळगे यतिवरराय चंद्रमन्ना ।
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ॥ २ ॥

गंधपरिमळदिंद शोभितानंदसागरना ।
छंदबुळ्ळ योगींद्रगोपी-वृदंवल्लभना ।
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ।
मंडलदोळगे यतिवरराय चंद्रमन्ना ।
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ॥ ३ ॥

मंत्रकूटादि मेरेदुस्वा-तंत्रनादवना ।
इंतु निगमागमद सकलकातियुळ्ळवना ।
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ।
मंडलदोळगे यतिवरराय चंद्रमन्ना ।
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ॥ ४ ॥

करियराय नेनिपेगे वरद गुरुरायना ।
नरसिंहसरस्वत्यंब नारी-पुरुषनामकना ।
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ।
मंडलदोळगे यतिवरराय चंद्रमन्ना ।
कंडेनम्मा । इंदु कंडेनम्मा ॥ ५ ॥ ४३५ ॥


येणेंपरी श्रीगुरुसी । स्तुति केली बहुवसीं ।
संतोषोनि महाहर्षी । आश्र्वासिती तये वेळीं ॥ ४३६ ॥

प्रेमभावें समस्तांसी । बैसा म्हणती समीपेसी ।
जैसा लोभ मातेसी । बाळकावरी परियेसा ॥ ४३७ ॥

सिद्ध म्हणे नामकरणी । काय सांगूं तया दिनीं ।
कैशी कृपा अंतःकरणीं । तया श्रीगुरु यतीच्या ॥ ४३८ ॥

आपुले कलत्र-पुत्रेसीं । जैसा लोभ परियेसीं ।
तैसें तुमचे पूर्वजांसी । प्रेमभावें पुसताति ॥ ४३९ ॥

गृहवार्ता कुसरी । क्षेम पुत्रकलत्रीं ।
द्विज सांगे मनोहरी । सविस्तारीं परियेसा ॥ ४४० ॥

कलत्रेंसीं नमोन । सांगे क्षेम समाधान ।
होते पुत्र दोघेजण । चरणावरी घातले ॥ ४४१ ॥

ज्येष्ठसुत नागनाथ । तयावरी कृपा बहुत ।
कृपानिधि श्रीगुरुनाथ । माथां हात ठेविती ॥ ४४२ ॥

श्रीगुरु म्हणती द्विजासी । तुझ्या ज्येष्ठसुतासी ।
आयुष्य होईल पूर्णायुषी । संतति याची बहुवस ॥ ४४३ ॥

हाचि भक्त आम्हांसी । असेल श्रियायुक्तेंसी ।
तुवां आतां म्लेंच्छासी । सेवा वंदन न करावें ॥ ४४४ ॥

आणिक तूंतें असे नारी । पुत्र होतील तीतें चारी ।
नांदतील श्रियाकरीं । तुवां सुखें असावें ॥ ४४५ ॥

जया दिवसीं म्लेंच्छासी । तुवां जाऊनि वंदिसी ।
हानि असे जीवासी । म्हणोनि सांगती तये वेळीं ॥ ४४६ ॥

तुझा असे वडील सुत । तोचि आमुचा निज भक्त ।
त्याची कीर्ति वाढेल बहुत । म्हणती श्रीगुरु तये वेळीं ॥ ४४७ ॥

मग म्हणती द्विजासी । जावें त्वरित संगमासी ।
स्नान करोनि त्वरितेंसी । यावें म्हणती तये वेळीं ॥ ४४८ ॥

ग्रामलोक तया दिवसीं । पूजा करिती अनंतासी ।
येऊनियां श्रीगुरुसी । पूजा करिती परियेसा ॥ ४४९ ॥

पुत्रमित्रकलत्रेंसी । गेला स्नाना संगमासी ।
विधिपूर्वक अश्र्वत्थासी । पूजूनि आलें मठांत ॥ ४५० ॥

श्रीगुरु म्हणती द्विजासी । आजि व्रतचतुर्दशी ।
पूजा करीं अनंतासी । समस्त द्विज मिळोनि ॥ ४५१ ॥

ऐसें म्हणतां द्विजवरु । करिता होय नमस्कारु ।
आमुचा अनंत तूंचि गुरु । व्रतसेवा तुमचे चरण ॥ ४५२ ॥

तये वेळीं श्रीगुरु । सांगता होय विचारु ।
पूर्वी कौंडिण्य ऋषेश्र्वरु । केलें व्रत प्रख्यात ॥ ४५३ ॥

ऐसें म्हणतां द्विजवरु । करिता जाहला नमस्कारु ।
कैसें व्रत आचरुं । पूर्वीं कवणें केलें असे ॥ ४५४ ॥

ऐसें व्रत प्रख्यात । स्वामी निरोपितां बहुत ।
तयाचा आदि अंत । मज कथा निरोपिजे ॥ ४५५ ॥

त्याणें पुण्य काय घडे । काय लाभे रोकडें ।
ऐसें मनींचें सांकडें । फेडावें माझें स्वामिया ॥ ४५६ ॥

ऐसें विनवितां द्विजवरु । संतोषी जाहले श्रीगुरु ।
सांगताति विस्तारु । सिद्ध म्हणे नामधारका ॥ ४५७ ॥

म्हणोनि सरस्वती-गंगाधर । सांगे गुरुचरित्रविस्तार ।
ऐकतां तुटे भवसागर । निःसंदेह परियेसा ॥ ४५८ ॥

इति श्रीगुरुचरित्रामृत | काशिखंडी यात्रा निरोपित |
कथा असती पुराणविख्यात | एकचत्वारिंशत्तमोऽध्याय || ४५९ ||

॥ इति श्रीगुरुचरित्रामृते परमकथाकल्पतरौ श्रीनृसिंहसरस्वत्युपाख्याने
सिद्धनामधारकसंवादे काशीयात्रा-त्वष्टपुत्रआख्यान-सायंदेववरलाभो
नाम एकचत्वारिंशोऽध्यायः ॥

॥ श्रीगुरुदत्तात्रेयार्पणमस्तु ॥

SHARE